Кентау туралы 31 қызықты мәліметтер

Қазақстанның қалалары – бұл тек өнеркәсіп орталықтары немесе әкімшілік тораптар ғана емес, сонымен қатар өзіндік тарихы, мәдениеті мен мінез-құлқы бар тірі организмдер. Осы арасында Кентау қаласы ерекше орын алады – оның атауы қазақ тілінен аударғанда «Тау қаласы» дегенді білдіреді. Қаратау жотасының етегіндегі көркем аңғарда орналасқан бұл қала табиғи сұлулық пен өнеркәсіптік мұра, сонымен қатар заманауи дамуға деген ұмтылысты біріктіреді. XX ғасырдың ортасында көмір шахтасының маңында пайда болған Кентау шағын кеншілік елді мекеннен облыстық маңызы бар қалаға айналды. Бүгінгі таңда мұнда көпұлтты халықтың дәстүрлері, экологиялық бастамалар мен экономиканы әртүрлілендіруге арналған амбициялы жоспарлар бірігіп жатыр. Төменде бұл оңтүстік қаланың өзіне тән бетбейнесін ашатын отыз бір қызықты мәлімет берілген.

1. Кентау 1956 жылы көмір шахталарын салу кезінде пайда болған. Оның тез өсуі аймақтағы қоңыр көмір кен орындарын игеруге байланысты болды. Бірнеше жыл ішінде ол республикалық бағыныстағы қала мәртебесін алды. Бұл кеңес дәуіріндегі отын өндірудің стратегиялық маңыздылығын көрсетеді.
2. «Кентау» атауы қазақ тіліндегі «кен» – пайдалы қазба және «тау» деген сөздерден шыққан. Сөйтіп, қала атауы әріпке дейін «Кені бар тау» немесе «Пайдалы қазбасы бар тау» дегенді білдіреді. Бұл атау қаланың геологиялық ерекшелігі мен тарихи міндетін дәл көрсетеді.
3. 1997 жылы Кентау жаңадан құрылған Түркістан облысының әкімшілік орталығы болды (қазіргі Туркестан облысы). Кейінірек орталық Шымкентке көшірілсе де, Кентау үшін бұл мәртебе инфрақұрылым мен әлеуметтік сфераны дамытудың маңызды кезеңі болды.
4. Қала теңіз деңгейінен шамамен 400 метр биіктікте, Қаратау мен Байдыбек жоталарының арасында орналасқан. Бұл аймақ жұмсақ климаты, күн сәулесінің молдығы мен көркем ландшафттарымен ерекшеленеді. Табиғат Кентауды тек тұруға ғана емес, сонымен қатар экотуризмге қызықты етеді.
5. Кентауда аймақтағы ең ірі көмір өндіру кәсіпорны – «Кентау» шахтасы қызмет етеді. Елдің «жасыл» энергетикаға көшуіне қарамастан, көмір әлі күнге дейін жергілікті экономиканың маңызды бөлігі болып қала береді. Дегенмен, соңғы жылдары акцент өңдеуге және экологиялық жүктемені азайтуға ауысады.
6. 1960–1980 жылдары Кентау тұрғындарының өмір сапасы мен әлеуметтік қорғалуы жоғары деңгейде болды. Мұнда заманауи микрорайондар, мектептер, ауруханалар мен мәдениет үйлері салынды. Көптеген тұрғындар сол кезеңді қаланың «алтын ғасыры» деп еске алады.
7. Қалада 50 мыңнан астам адам тұрады, олар қазақтар, орыстар, өзбектер, уйғырлар, корейлер және басқа да этностардың өкілдері. Мұндай көпұлтты қоғам мәдени алмасуға және толеранттылыққа ықпал етеді. Әр халықтың мерекелері бірігіп аталып, этникалық байланыстар нығаяды.
8. Кентау қаласы жасыл желектерімен әйгілі – қаланың шамамен үштен бір бөлігі парктер, скверлер мен көшелер алып жатыр. Әсіресе фонтандары мен гүл клумбалары бар орталық алаң қызықты. Бұл Орталық Азияның көптеген өнеркәсіп қалалары үшін сирек кездесетін құбылыс.
9. 2000 жылдары Кентауда тарихи мұраны қалпына келтіру белсенді басталды. Кеншілерге арналған ескерткіштер қайта жаңғыртылып, ғимараттардың фасадтары жаңартылып, жаңа мүсіндер орнатылды. Бұл шаралар қалалық сәйкестікті қалыптастыруға және туристерді тартуға бағытталған.
10. Қала шегінде «Ақтау» каньоны деген ғажайып табиғи объект орналасқан – ол ақ тастары мен ежелгі наскальдық суреттерімен танылады. Археологтар бронз дәуіріне жататын тұрақтардың іздерін тапты. Бұл жер треккинг пен тарихқа қызығушылар арасында сұраныста.
11. Кентау – Қазақстанның маршруттық таксилер негізіндегі қоғамдық көлік жүйесі тиімді жұмыс істейтін сирек қалаларының бірі. Автобустар мен микроавтобустар барлық аудандарды байланыстырып, қозғалыс қолжетімділігін қамтамасыз етеді. Бұл зейнеткерлер мен студенттер үшін әсіресе маңызды.
12. Қалада кен-геология және энергетика саласына маман дайындайтын Кентау политехникалық колледжі қызмет етеді. Оның түлектері аймақта ғана емес, одан тыс жерлерде де сұраныста. Колледж елдің басты кәсіпорындарымен серіктестік құрады.
13. Кентауда әр жыл сайын «Көмір және күн» фестивалі өткізіледі, бұл қаланың өнеркәсіптік өткені мен күн сәулесіне толы болашағын білдіреді. Бағдарламаға көрмелер, концерттер, спорт жарыстары және ұлттық тағамдар дегустациясы кіреді.
14. Кентау күн сәулесімен бай – жылына 280-нен астам күн болады. Бұл қаланы күн энергетикасын дамытуға перспективті етеді. Қазір қала шетінде пилоттық күн электростанциялары жұмыс істейді.
15. Кентауда облыстағы ең ірі нарықтардың бірі – «Жаңа базар» орналасқан, мұнда көкөністерден бастап киім мен техникаға дейін барлығын табуға болады. Нарық тек сауда орны ғана емес, сонымен қатар жергілікті тұрғындар үшін әлеуметтік орталық ретінде қызмет етеді.
16. 1990 жылдары КСРО ыдырағаннан кейін қала қатты экономикалық қиыншылықтарға ұшырады. Көптеген шахталар жабылып, жұмыссыздық деңгейі өсті. Дегенмен, жергілікті билік пен кәсіпкерлердің тынымсыз еңбегі арқасында жағдай біртіндеп тұрақтанып келді.
17. Кентауда қаланың тарихына арналған мұражай қызмет етеді, онда кеншілік тұрмысы, білім беру мен мәдениет дамуы туралы экспонаттар жиналған. Еңбек ерлері мен Ұлы Отан соғысының қатысушыларына ерекше назар аударылған. Мұражай мектеп оқушылары мен қонақтар арасында сұраныста.
18. Қала «Жасыл Қазақстан» мемлекеттік бағдарламасына белсенді қатысады. Жыл сайын ағаш отырғызу, өзендерді тазалау және ағарту шаралары өткізіледі. Тұрғындар экологиялық сенбі күндеріне энтузиазммен қатысады.
19. Кентауда «Кенші шамы» деген ғажайып ескерткіш орнатылған, бұл ұрпақтардың еңбек мұрасын білдіреді. Ол қаланың орталығында орналасып, кездесулер мен фотосессияларға арналған орын болып табылады. Шам қайтыс болған кеншілер есіне жағылады.
20. Қала шегінде Байдыбек өзені ағып өтеді, ол суару мен демалуға пайдаланылады. Жағалауында балалар алаңдары мен шатырлары бар демалыс аймақтары жабдықталған. Жазда мұнда бүкіл отбасылар жиналады.
21. Кентау – әйгілі қазақ ақыны мен публицист Жамбыл Жабаевтың отаны. Ол басқа жерде туылғанымен, ұзақ уақыт дәл осында тұрып, шығармашылық еңбек етті. Оның құрметіне орталық көше мен бюст орнатылған.
22. Қалада аймақтағы жалғыз қуыршақ театры қызмет етеді. Ол қазақ және орыс тілдерінде спектакльдер қойып, балалар мен ересектерді тартады. Театр аймақтағы ауылдарға да сахналық көрсетілімдерді алып шығады.
23. Кентау халық шеберлерімен – әсіресе тоқыма және кілем тоқу саласындағы шеберлерімен әйгілі. Жергілікті шеберлердің бұйымдары республикалық көрмелерге қатысып, туристер арасында сұраныста.
24. 2010 жылдары қалада заманауи инфрақұрылымы бар жаңа микрорайон салына бастады – мектептер, балабақшалар мен спорт кешендерімен. Бұл тұрғын үй жағдайын жақсарту мен жастарды тарту бағдарламасының бөлігі болып табылады.
25. Кентаудың 2000 жылдардың басында бекітілген өзіндік елтаңбасы мен туы бар. Елтаңбада таулар, күн және кенші каскасы бейнеленген – бұл табиғат, энергия және еңбектің белгілері. Бұл элементтер қаланың рухы мен сәйкестігін көрсетеді.
26. Қалада шағын кәсіпкерлікті қолдау бағдарламасы жұмыс істейді – субсидиялар, оқыту және жеңілдікті кредиттеу. Сондықтан ондаған кафе, шеберханалар мен IT-стартаптар ашылды. Кәсіпкерлік экономиканың жаңа қозғаушы күшіне айналуда.
27. Кентау – Туркестан облысында шикізат жинаудың көшбасшыларының бірі. Мұнда пластик, қағаз және металл қабылдау пункттері жұмыс істейді. Мектептер мен жоғары оқу орындары қалдықтарды бөлек жинауды оқу процесіне енгізеді.
28. Кентау маңында минералды суы бар емдік бұлақтар бар. Жергілікті тұрғындар оны тірек-қимыл аппараты ауруларын алдын алу үшін пайдаланады. Осы негізде емдеу-курорт аймағын құру жоспарлануда.
29. Қала цифрландыруды белсенді дамытуда – ЖКХ, білім беру және денсаулық сақтау саласында электрондық қызметтер енгізілуде. Тұрғындар коммуналдық төлемдерді, дәрігерге жазылу мен құжат алу қызметтерін онлайн ала алады.
30. Кентауда «Ертіс» деген халықтық шығармашылық орталығы қызмет етеді, мұнда балалар мен ересектер дәстүрлі қазақ шығармашылығын – күй, кілем тоқу, ұлттық тоқыма – үйренеді. Бұл мәдени мұраны сақтап, жаңа ұрпаққа жеткізуге көмектеседі.
31. Өнеркәсіптік өткеніне қарамастан, Кентау бүгін «күн мен жасылдық қаласы» болуға тырысады. Мұнда ата-бабалар еңбегіне деген құрмет пен тұрақты болашаққа деген ұмтылыс үйлесіп жатыр. Бұл тепе-теңдік Оңтүстік Қазақстанның қалалары арасында оны ерекшелейді.

Кентау – бұл картадағы нүкте ғана емес, тарих, табиғат пен адам тағдырлары бірігіп, біртұтас ою құрайтын тірі кеңістік. Оның дамуы көрсеткені – ауыр өнеркәсіптік мұрасы бар қалалар да экологиялық және әлеуметтік бағдарланған болашаққа жол таба алады. Кентаудың негізгі байлығы – оның халқы, олар өткенді қадірлеп, ертеңгі күнге сеніммен қарайды.