Авраам Линкольн туралы 29 қызықты мәліметтер

Адамзат тарихында тұтас халықтардың тағдырын өзгерткен көрнекті мемлекет қайраткерлері аз емес. Америка Құрама Штаттары өз тарихының салыстырмалы түрде қысқа кезеңінде әлемге көптеген жарқын саяси тұлғаларды сыйлады. Сол президенттердің ішінде кейінгі ұрпақ жадында айрықша орын алатындары бар. Олардың бірі елді тарихындағы ең ауыр сынақтан – қанды Азамат соғысынан алып өтті. Авраам Линкольн миллиондаған америкалықтар үшін бірлік, еркіндік және демократиялық құндылықтардың символына айналды. Осы ұлы тұлға туралы жиырма тоғыз қызықты мәліметпен танысуды ұсынамыз.

1. Болашақ президент 1809 жылғы 12 ақпанда Кентукки штаты аумағындағы бөрене үйде дүниеге келді. Оның отбасы шекаралық өңірлердегі кедей фермерлер қатарына жататын. Қарапайым шыққан тегі кейіннен «халық арасынан шыққан адам» ретіндегі саяси бейнесінің маңызды бөлігіне айналды.
2. Әкесі Томас Линкольн сауатсыз ағаш шебері әрі фермер болған және жақсы өмір іздеп үнемі қоныс аударып отырған. Анасы Нэнси Хэнкс «сүт ауруынан» қайтыс болғанда, бала небәрі тоғыз жаста еді. Өгей анасы Сара Буш Джонстон оған қамқорлық жасап, білімге деген құштарлығын қолдады.
3. Болашақ мемлекет басшысының ресми білімі бір жылға да жетпеді. Ол ауылдық мектептерге тек отбасы еңбегіне аса мұқтаж болмаған кездерде ғана барған. Соған қарамастан жас жігіт өздігінен сауат ашып, арифметиканы, географияны және құқық негіздерін меңгерді.
4. Кітап оқуға деген құмарлық Линкольнді өмір бойы серік етті. Замандастарының естеліктеріне қарағанда, ол қызықты кітап үшін бірнеше шақырым жаяу жүруге дайын болған. Інжіл, Шекспир шығармалары және елдің негізін қалаушылардың еңбектері оның дүниетанымына зор ықпал етті.
5. Бойының ұзындығы 193 сантиметр болған он алтыншы президент ел тарихындағы ең ұзын бойлы басшы саналады. Арық дене бітімі, ұзын аяқ-қолдары мен айқын жүз сызықтары оны есте қаларлық етті. Иллинойс тұрғындары арасында жас Линкольннің күші туралы аңыздар кең тараған.
6. Жастық шағында ол қайықшы, ағаш кесуші, пошта меңгерушісі әрі шағын дүкен иесі болып жұмыс істеді. Сауда ісі сәтсіз аяқталып, оны едәуір қарызға батырды. Бұл міндеттемелерді өтеуге шамамен он жеті жыл адал еңбек қажет болды.
7. Болашақ саясаткер 1836 жылы құқық саласын өз бетінше меңгеріп, заңгерлік қызметін бастады. Ол адвокат лицензиясын алып, көп ұзамай дарынды сот шешені ретінде танылды. Екі онжылдық ішінде бес мыңнан астам істі қарады.
8. Алғашқы махаббаты Энн Ратледж 1835 жылы сүзек ауруынан қайтыс болып, жас жігітті терең күйзеліске түсірді. Кейбір өмірбаяншылар бұл қасірет оның жанына өшпес із қалдырды деп санайды. Меланхолияға бейімділік саясаткерді өмірінің соңына дейін серік етті.
9. Мэри Тоддпен некесі 1842 жылғы 4 қарашада бірнеше жылға созылған күрделі қарым-қатынастан кейін қиылды. Жұбайы Кентуккидің бай әрі ақсүйек отбасынан шыққан еді. Ерлі-зайыптылардың төрт ұлы болды, бірақ олардың ішінен тек үлкені Роберт есейіп өмір сүрді.
10. Саяси жолы 1834 жылы вигтер партиясынан Иллинойс заң шығару жиналысына сайланудан басталды. Жас депутат шешендігімен және ұстанымының беріктігімен ерекшеленді. Штат легислатурасындағы төрт мерзім болашақ мансаптың негізін қалады.
11. АҚШ Конгресінде ол 1847 жылдан 1849 жылға дейін бір ғана мерзім қызмет атқарды. Мексикамен соғысты ашық сынауы сайлаушылар арасындағы беделіне нұқсан келтірді. Осыдан кейін Линкольн он жыл бойы адвокаттық жұмысқа ден қойды.
12. 1858 жылы Стивен Дугласпен өткен жария пікірталастар оған бүкіл елге танымалдық әкелді. Үш сағатқа созылған жеті сөз сайысы құлдық мәселесін ұлттық деңгейде алдыңғы қатарға шығарды. Сенат сайлауында жеңілгенімен, ол республикалықтардың көшбасшысына айналды.
13. 1860 жылғы президенттік сайлауда Линкольн сайлаушылардың қырық пайызына да жетпейтін дауыспен жеңіске жетті. Демократиялық партияның солтүстік және оңтүстік болып бөлінуі осы нәтижеге жол ашты. Оңтүстіктің он штатында оның есімі бюллетеньдерде мүлде болмады.
14. Инаугурацияға дейін-ақ жеті құл иеленуші штат бөлінетінін жариялап, Конфедерация құрды. Жаңадан сайланған президент Одақтан шығудың заңдылығын мойындамады. 1861 жылғы сәуірде Форт Самтер атқыланған соң қақтығыс сөзсіз болды.
15. Азамат соғысы екі жақтан да алты жүз жиырма мыңнан астам адамның өмірін қиды. Мемлекет басшысы жоғарғы бас қолбасшы ретінде стратегияға жеке өзі терең араласты. Қабілетті қолбасшыларды табу үш жылға созылып, ақырында әскер тізгінін Улисс Грант алды.
16. Құлдарды азат ету туралы әйгілі Прокламация 1863 жылғы 1 қаңтарда күшіне енді. Құжат тек көтеріліс жасаған штаттардағы құлдарды еркін деп жариялады. Құлдықтың толық жойылуы Конституцияға Он үшінші түзету қабылданған соң ғана жүзеге асты.
17. 1863 жылғы 19 қарашада айтылған Геттисберг сөзі тарихтағы ең ұлы шешендік үлгілердің біріне айналды. Баяндаманың ұзақтығы екі минутқа жуық болып, бар болғаны 272 сөзден тұрды. Қысқалығына қарамастан, ол соғысты «еркіндіктің жаңа тууы» үшін күрес ретінде түсіндірді.
18. 1864 жылы екінші мерзімге қайта сайлану соғыс әлі аяқталмаған шақта өтті. Сол жылдың жазында президенттің өзі жеңіліс мүмкін деп ойлаған. Генерал Шерманның әскери жетістіктері сайлаушылардың көңіл күйін өзгертті.
19. Екінші инаугурациялық сөзінде ол «ешкімге өшпенділіксіз, баршаға мейіріммен» татуласуға шақырды. Басшы жеңілген Оңтүстікті қорламауға және қатаң жазалаудан бас тартуға тырысты. Мұндай ұстаным партия ішіндегі радикалдардың өткір сынына ұшырады.
20. Театрға қызығушылық тынымсыз саясаткердің сирек ермектерінің бірі болды. Ол әсіресе Шекспир қойылымдарын жоғары бағалаған. Осы әуестік оны 1865 жылғы 14 сәуірде «Форд» театрының ложасына алып келді.
21. Актер Джон Уилкс Бут «Біздің америкалық немере ағамыз» спектаклі кезінде президентке оқ атты. Қылмыскер Конфедерацияны жақтаушы әрі Одақ басшылығына қарсы қастандыққа қатысушы еді. Линкольн келесі күні таңертең театрға қарсы үйде көз жұмды.
22. Ол АҚШ тарихында қастандықпен өлтірілген алғашқы президент болды. Қайғылы оқиға генерал Лидің армиясы тізе бүккеннен кейін небәрі бес күн өткен соң орын алды. Жеңіс сәтіндегі қаза бүкіл ұлтты есеңгіретіп, оны азаттық жолындағы құрбанға айналдырды.
23. Марқұмның денесін алып жүрген азалы пойыз Вашингтоннан Спрингфилдке дейін үш мың шақырымға жуық жол жүрді. Миллиондаған америкалықтар теміржол бойына шығып, соңғы құрметін көрсетті. Жерлеу рәсімі 1865 жылғы 4 мамырда Иллинойстағы Оук-Ридж зиратында өтті.
24. «Адал Эйб» бейнесі оның тірі кезінде-ақ әділ заңгер ретіндегі беделі арқылы қалыптасты. Әділдігі жайлы көптеген анекдоттар мен хикаялар елге кең тарады. Қайтыс болған соң бұл образ дерлік мифологиялық сипат алды.
25. Танымал сақал 1860 жылдың соңында ғана пайда болды. Оған он бір жасар Грейс Беделл хат жазып, бет әлпетін салмақты көрсету үшін сақал өсіруге кеңес берген. Бұған дейін барлық портреттерде саясаткер қырынған күйде бейнеленген.
26. Қазіргі психиатрлар президент өмірінің көп бөлігінде клиникалық депрессиядан зардап шеккен болуы мүмкін деп болжайды. Кей кездері «күйзеліс» бірнеше күн бойы оны жұмысқа жарамсыз еткен. Соған қарамастан ол ең ауыр жағдайда да міндеттерін атқара білді.
27. 1922 жылы ашылған Вашингтондағы мемориал америкалық демократияның символдарының біріне айналды. Ақ мәрмәрден жасалған алып мүсін отырған күйдегі президентті бейнелейді және биіктігі алты метрге жуық. Бұл ескерткішті жыл сайын жеті миллионнан астам адам тамашалайды.
28. Он алтыншы мемлекет басшысының портреті бес долларлық банкнота мен бір центтік тиында бейнеленген. Оның бейнесі ұлттық валютада 1909 жылдан бері қолданылып келеді. Линкольннің туған күні ұзақ уақыт бойы федералдық мереке саналды.
29. Тарихшылардың сауалнамалары оны ел басшыларының ішінде үнемі бірінші немесе екінші орынға қояды. Мұрасы ұлт бірлігін сақтау, құлдықты жою және федералдық билікті нығайтумен байланысты. Кедейліктен биліктің шыңына көтерілу жолы миллиондаған адамға шабыт береді.

Авраам Линкольн америкалық арманның шынайы бейнесін білдіреді. Тарихтың сын сағатында қабылданған шешімдері әлемдегі ең ірі демократияның даму бағытын ғасырларға айқындады. Он алтыншы президенттің моральдық беделі қазіргі Америкадағы барлық саяси ағымдар үшін даусыз болып қала береді. Оның басшылық сабақтары қоғамда алауыздық күшейген кезеңдерде де өз маңызын жоғалтпайды.