Химиялық реакциялар туралы 26 қызықты мәліметтер

Химия адам өмірін көзге көрінбейтін түрде үнемі сүйемелдеп отырады. Тыныс алу, тағам дайындау немесе техниканың жұмысы заттардың бір күйден екінші күйге өтуімен тығыз байланысты. Мұндай үдерістер кейде баяу әрі байқалмай өтсе, кей жағдайда өте жылдам және әсерлі түрде жүреді. Осы өзгерістердің арқасында жаңа материалдар түзіледі, энергия бөлінеді және тірі ағзалардың қызметі сақталады. Қоршаған ортаны тереңірек түсіну үшін химиялық құбылыстардың ерекшеліктеріне назар аудару маңызды. Төменде осы салаға қатысты жиырма алты қызықты мәлімет ұсынылады.

1. Химиялық реакциялар тек зертханаларда ғана емес, адам ағзасының ішінде де үздіксіз жүреді. Ас қорыту кезінде күрделі молекулалар қарапайым қосылыстарға айналады. Осы үдерістер энергия алудың негізгі көзі болып саналады.
2. Кейбір реакциялар катализаторсыз жүрмейді. Мұндай заттар үдерісті жылдамдатады, бірақ өздері өзгеріске ұшырамайды. Жасушалардағы ферменттер осы қағиданың айқын үлгісі болып табылады.
3. Белгілі бір химиялық өзгерістер өте төмен температурада да жүзеге аса алады. Абсолют нөлге жақын жағдайдың өзінде кейбір молекулалар әрекеттесуді тоқтатпайды. Бұл құбылыстар криохимия саласында зерттеледі.
4. Барлық реакциялар көзге көрінетін белгілермен қатар жүрмейді. Кейде жалғыз айырмашылық жылудың бөлінуі немесе жұтылуы арқылы байқалады. Осындай өзгерістер сырттай байқалмаса да, олардың әсері елеулі болады.
5. Жану ең танымал химиялық үдерістердің бірі саналады. Ол оттекпен жылдам тотығу арқылы энергияның мол бөлінуімен сипатталады. Автокөлік қозғалтқыштарының жұмысы осы қағидаға негізделген.
6. Кейбір химиялық өзгерістер кері бағытта да жүре алады. Мұндай үдерістер тепе-теңдік күйіне жетуі мүмкін. Өнеркәсіпте аммиак өндіру осыған жақсы мысал бола алады.
7. Реакцияның жылдамдығы температураға ғана тәуелді емес. Заттардың концентрациясы, қысым деңгейі және жанасу бетінің көлемі де маңызды рөл атқарады. Сондықтан қатты денені ұнтақтау әрекеттесуді жиі жеделдетеді.
8. Кейбір химиялық процестер жарық шығарумен қатар жүреді. Хемилюминесценция төтенше жағдайларға арналған жарық көздерінде қолданылады. Табиғатта бұл қағиданы жарыққоңыздар пайдаланады.
9. Белгілі бір реакциялар тек жарық әсерінен ғана іске асады. Фотохимиялық үдерістер фотосинтез бен фотографияның негізін құрайды. Күн сәулесінсіз Жердегі тіршілік мүмкін болмас еді.
10. Жарылыс та химиялық реакцияның бір түрі болып есептеледі. Ол энергияның өте қысқа уақытта босап шығуымен және газдардың күрт түзілуімен ерекшеленеді. Мұндай құбылыстар қатаң бақылауды талап етеді.
11. Әрбір реакция заттарды араластырған сәтте бірден бастала бермейді. Кей жағдайда қыздыру немесе ұшқын қажет болады. Бұл молекулалардың энергетикалық тосқауылды еңсеруімен байланысты.
12. Металдардың тоттануы баяу жүретін химиялық өзгерістерге жатады. Темірдің тат басуы жылдар бойы жалғасып, материалды біртіндеп әлсіретеді. Одан қорғау үшін арнайы қаптамалар қолданылады.
13. Су көптеген химиялық үдерістерге қатысады. Ол еріткіш, реагент немесе иондарды тасымалдаушы орта ретінде қызмет атқара алады. Осындай әмбебап қасиет басқа заттарда сирек кездеседі.
14. Кейбір реакциялар кезінде түстің өзгеруі байқалады. Бұл белгі сапалық талдауда кеңінен қолданылады. Ерітіндінің реңі белгілі бір иондардың бар екенін көрсетеді.
15. Табиғатта өте жоғары тиімділікпен жүретін химиялық процестер бар. Жасушалардағы ферменттік өзгерістер дәлдігімен ерекшеленеді. Мұндай жүйелердегі қателіктер ауыр ауруларға әкелуі мүмкін.
16. Полимерлену арқылы қажетті қасиеттері бар материалдар алынады. Пластмасса, синтетикалық талшық және резеңке осы тәсілмен өндіріледі. Мұндай өнімдер күнделікті тұрмыста кеңінен пайдаланылады.
17. Химиялық өзгерістер газ күйінде де, қатты фазада да жүре алады. Соңғы жағдайда үдеріс көбіне баяу өтеді. Жер қыртысындағы минералдардың түзілуі осыған мысал болады.
18. Кейбір процестер жылуды сіңірумен сипатталады. Мұндай реакциялар эндотермиялық деп аталады. Олар тоңазытқыш жүйелер мен салқындатқыш құрылғыларда қолданылады.
19. Электрохимиялық реакциялар батареялардың жұмысын қамтамасыз етеді. Мұнда химиялық энергия электр энергиясына айналады. Осы принцип портативті құрылғылардың дамуына жол ашты.
20. Кейбір химиялық өзгерістер сыртқы әсерсіз өздігінен жүреді. Олардың бағыты жүйенің энергия өзгерісіне байланысты анықталады. Термодинамика бұл үдерістерді болжауға мүмкіндік береді.
21. Химиялық реакциялар тізбекті түрде өтуі мүмкін. Бір белсенді бөлшек келесі әрекеттесулерді іске қосады. Мұндай механизм жану мен полимерленуге тән.
22. Кейбір процестер бөгде қоспаларға өте сезімтал келеді. Аз мөлшердегі қосымша заттың өзі үдерістің бағытын түбегейлі өзгерте алады. Сол себепті реагенттердің тазалығы аса маңызды.
23. Атмосферада күрделі химиялық өзара әрекеттесулер үздіксіз жүріп жатады. Озонның түзілуі Жерді ультракүлгін сәуледен қорғайды. Бұл тепе-теңдіктің бұзылуы экологиялық мәселелерге әкеледі.
24. Химиялық реакциялар энергияны сақтау үшін де пайдаланылады. Аккумуляторлар мен отын элементтері басқарылатын өзгерістерге негізделген. Бұл бағыт энергетика саласында қарқынды дамып келеді.
25. Кейбір химиялық үдерістер тірі ағзалардың қатысуымен өтеді. Ашыту әдісі тағам өндірісінде мыңдаған жыл бойы қолданылып келеді. Ашытқылар қантты спирт пен көмірқышқыл газына айналдырады.
26. Қазіргі ғылым реакцияларды жекелеген молекулалар деңгейінде басқаруға мүмкіндік береді. Нанохимия жаңа дәрі-дәрмектер мен материалдарды жасауға жол ашады. Осындай технологиялар ғылым мен өндірістің болашағын айқындайды.

Химиялық реакциялар материяның өзгеруінің негізгі тетігі болып табылады. Олар табиғи құбылыстарды да, технологиялық жетістіктерді де түсіндіреді. Осындай үдерістерді меңгеру ресурстарды тиімді пайдалануға және жаңа шешімдер жасауға көмектеседі. Заттардың өзгерісін зерттеу қазіргі ғылымның басты бағыттарының бірі болып қала береді.