Өсімдіктер әлемінде күнделікті тұрмыста жиі кездесетін, бірақ тереңірек танысқанда күрделі қырларын ашатын дақылдар бар. Солардың бірі – асқабақ, ол көптеген халықтардың асханасы мен егіншілік дәстүрінің ажырамас бөлігіне айналған. Бұл өнім адамзатқа мыңдаған жылдар бойы серік болып келеді. Ол дәмдік қасиетімен қатар практикалық құндылығымен де бағаланады. Пішіндерінің, көлемдерінің және қолдану тәсілдерінің алуан түрлілігі асқабақты ерекше етеді. Төмендегі деректер осы дақылдың қасиеттерін жан-жақты таныстырады.
- Асқабақтар бақша дақылдарына жататын тұқымдасқа кіреді. Олар кәді мен қиярға жақын туыс саналады. Мұндай ұқсастық гүлдерінің құрылымынан байқалады. Биологиялық жіктеу осы ортақ белгілерге сүйенеді.
- Асқабақтың отаны Орталық және Оңтүстік Америка аймақтары деп есептеледі. Бұл жерде оны еуропалықтар келгенге дейін өсірген. Археологиялық деректер дақылдың өте көне екенін көрсетеді. Қолданылу тарихы бірнеше мыңжылдықты қамтиды.
- Ботаникалық тұрғыдан асқабақ жидек түріне жатады. Мұндай анықтама жемістің ішкі құрылысына байланысты берілген. Етті бөлігі мен дәндері белгілі бір заңдылықпен қалыптасады. Күнделікті өмірде бұл дерек көпшілікті таңғалдырады.
- Асқабақтың көлемі айтарлықтай әртүрлі болады. Ұсақ сәндік түрлер де кездеседі. Сонымен қатар алып салмаққа жететін нұсқалар бар. Кейбіреулері жүздеген килограмға дейін өседі.
- Пішіндерінің сан алуандығы көзге бірден түседі. Дөңгелек, сопақша және алмұрт тәрізді түрлері бар. Беті тегіс немесе қырлы болып келеді. Мұның бәрі сұрыпқа байланысты.
- Қабығының түсі ашық қызғылт сарыдан жасыл және ақшыл реңктерге дейін өзгереді. Бояу пигменттердің құрамына тәуелді. Піскен деңгейі де әсер етеді. Түрлі түстер асқабақты оңай танылатын етеді.
- Асқабақтың жұмсағы каротиноидтарға бай. Осы заттар қанық түс береді. Олар көру қабілетін сақтауға қатысады. Қоректік құндылығы жоғары саналады.
- Асқабақ дәндері жеке тағам ретінде пайдаланылады. Олар қуырылады немесе кептіріледі. Осындай күйде микроэлементтердің көзіне айналады. Көптеген елдерде пайдалы тіскебасар ретінде таныс.
- Дәндерінен алынатын май ас дайындауда қолданылады. Оның өзіндік дәмі бар. Мұндай өнім хош иісімен бағаланады. Көбіне салқын тағамдарға қосылады.
- Асқабақ ұзақ уақыт сақталу қабілетімен ерекшеленеді. Қалың қабық ішкі бөлігін қорғайды. Дұрыс жағдайда ол айлар бойы бұзылмайды. Бұрын бұл қасиет аса маңызды болған.
- Ауыл шаруашылығында асқабақ талғампаз емес дақыл саналады. Ол әртүрлі топырақта өсе алады. Өнімділігі тұрақты болып қалады. Осы ерекшелік танымалдылығын арттырады.
- Асқабақ гүлдері де жеуге жарамды. Олар асханада жаңа күйінде қолданылады. Әсіресе оңтүстік өңірлерде кең таралған. Дәмі нәзік деп бағаланады.
- Бұл өнім диеталық тағамдарда жиі пайдаланылады. Калориясы төмен болғандықтан сұранысқа ие. Тағамдар жеңіл қорытылады. Әртүрлі мәзірге сай келеді.
- Асқабақ тәтті де, тұзды да тағамдарға қолданылады. Одан сорпа, ботқа және десерттер дайындалады. Әмбебаптығы құндылығын арттырады. Дәмі дәмдеуіштермен жақсы үйлеседі.
- Халық медицинасында асқабақ ертеден қолданылған. Жұмсағы мен дәндері пайдаланылды. Олардың ағзаны қолдайтынына сенген. Бұл дәстүрлер ғасырлар бойы сақталған.
- Асқабақ дәндерінде өсімдік майлары мол. Бұл заттар зат алмасуға қатысады. Олар тоқтық сезімін береді. Пайдасы құрамымен түсіндіріледі.
- Өсімдіктің сабағы ұзын болып өседі. Ол үлкен аумақты қамтуы мүмкін. Мұндай ерекшелік кеңістік талап етеді. Есесіне жапырақ массасы жақсы дамиды.
- Асқабақтың гүлдеуі жылы мезгілде өтеді. Гүлдер таңертең ашылады. Тозаңдану көбіне жәндіктер арқылы жүреді. Осы үдеріс жемістің қалыптасуына әсер етеді.
- Сәндік мақсатта асқабақ интерьер безендіруде қолданылады. Ол күзгі композициялардың бір бөлігіне айналады. Пішіндері мен түстері ерекше әсер береді. Эстетикалық қызметі кең таралған.
- Әртүрлі халық мәдениетінде асқабақ символдық мәнге ие. Ол молшылықпен байланыстырылады. Бейне егінмен астасып жатады. Мағынасы дәстүрлерде орныққан.
- Асқабақ жылумен өңдеуге жақсы көнеді. Пісіру барысында жұмсағы жұмсарады. Дәмі тәттірек бола түседі. Құрылымы біркелкі өзгереді.
- Кептірілген күйде ол ұзақ сақталатын өнімге айналады. Мұндай бөліктер бұзылмайды. Қыста түрлі тағамдарға қосылады. Сақтау мүмкіндігі кеңейеді.
- Асқабақ талшықтары тұрмыста да пайдаланылған. Қабығынан ыдыстар жасалған. Беріктігі оны ыңғайлы етті. Мұндай тәсіл практикалық болды.
- Асқабақ сұрыптарын жетілдіру белсенді жүргізіледі. Жаңа түрлер әртүрлі қасиеттермен шығарылады. Дәмі мен төзімділігі жақсарады. Таңдау мүмкіндігі кеңейе береді.
- Асқабақ сүт өнімдерімен жақсы үйлеседі. Мұндай қоспа ботқаларда қолданылады. Жұмсақ дәм айқынырақ сезіледі. Тағам теңгерімді болады.
- Кей өңірлерде асқабақ мал азығы ретінде өсіріледі. Жемістер жануарларға беріледі. Қоректік құндылығы бұл мақсатқа сай. Шаруашылықтағы маңызы артады.
- Асқабақтан жасалған тағамдар маусымдық мәзірде жиі кездеседі. Күз кезеңі дәстүрлі саналады. Осы уақытта өнім толық піседі. Балғындық дәмге әсер етеді.
- Асқабақтың құрамында су мөлшері көп. Соның арқасында жұмсағы шырынды болады. Дайындау күрделі өңдеуді қажет етпейді. Құрылымы нәзік сақталады.
- Жемістер кеш күзге дейін өсе алады. Олар салқынға төзімді келеді. Егін жинау үсікке дейін жүргізіледі. Бұл цикл дақылға тән.
- Асқабақ балалар тағамында жиі қолданылады. Жұмсақ дәм алғашқы асқа жарайды. Ол сирек жағдайда ғана қолайсыз әсер береді. Осы себепті әмбебап өнім саналады.
- Асқабаққа деген қызығушылық ғасырлар бойы сақталып келеді. Қазіргі уақытта да ол сұраныстан түскен жоқ. Әмбебаптығы танымалдылығын айқындайды. Бұл өнім адам рационында берік орын алған.
Асқабақ қарапайымдылық пен көпқырлылықтың үйлесімін көрсетеді. Ол тағам көзі ғана емес, тұрмыстық әрі мәдени мәнге де ие. Пішіндері мен қолдану тәсілдерінің алуан түрлілігі дақылды ерекше етеді. Тарихи тәжірибе оның құндылығын дәлелдеді. Сондықтан асқабаққа деген қызығушылық уақыт өте азаймайды.
Добавить комментарий