Мазмұны
Ауызды ашқанда жақтың сыртылдауы, кешке қарай самайдың ауыруы, таңертең тістердің сырқырауы – көптеген адамдар жылдар бойы бұл белгілердің өзара байланысты болуы мүмкін екенін аңғармайды. Алайда олардың барлығы самай-төменгі жақ буынының (СТЖБ) қызметіндегі бұзылыстарды көрсетуі мүмкін. Мұндай мәселелерді емдеумен гнатолог айналысады. Бұл маман кімдерге қажет екенін және қазіргі уақытта самай-төменгі жақ буынының аурулары қалай емделетінін түсіндіреміз.
Самай-төменгі жақ буыны және гнатология дегеніміз не?
Самай-төменгі жақ буыны төменгі жақты самай сүйегімен байланыстырады және біз сөйлеген, шайнаған немесе есінеген сайын қозғалысқа түседі. Бұл – адам ағзасындағы ең күрделі буындардың бірі. Ол бірден бірнеше бағытта қозғалады және шайнау бұлшықеттерімен, тістеммен, тіпті дене сымбатымен де тығыз байланысты. Гнатология – осы жүйенің жұмысын зерттейтін және оның қызметіндегі бұзылыстарды емдеумен айналысатын стоматология саласы.
Қандай белгілер пайда болғанда гнатологқа қаралу керек?
- ауызды ашқанда жақтың сыртылдауы, сықырлауы немесе қозғалысының тұрып қалуы;
- құлақ пен самай аймағының, шайнаған немесе сөйлеген кездегі ауырсыну;
- бастың жиі ауыруы, әсіресе таңертең;
- ауызды толық аша алмау, жақтың бір жаққа қарай ығысуы;
- тістердің шамадан тыс қажалуы, тіс кіреукесінің сынып кетуі;
- бруксизм – түнде тістерді қайрау немесе күндіз тістерді қатты қысып жүру.
Көбіне мәселе осындай шағымдардан басталады. Науқас тісінің ауырғанына байланысты дәрігерге келеді, ал стоматолог тексеру барысында буынға шамадан тыс күш түсетінін көрсететін белгілерді байқап, оны гнатологқа жолдайды.
Диагностика қалай жүргізіледі?
Гнатологтың тексеруі әдеттегі стоматологиялық қабылдауға қарағанда көбірек уақыт алады. Дәрігер науқастың шағымдарын тыңдап, жақтың қозғалысын және бұлшықеттердің жағдайын тексереді, тістемді бағалайды. Содан кейін буынның компьютерлік томографиясы, ал қажет болған жағдайда магниттік-резонанстық томография (МРТ) тағайындалады. Жақ қозғалысын дәл талдау үшін аксиография және жақтардың цифрлық модельдері қолданылады. Осы зерттеулердің нәтижелері негізінде ғана емдеу жоспары жасалады.
Емдеу әдістері
Емдеу әр науқасқа жеке таңдалады, бірақ көбіне бірнеше бағытты қамтиды:
- Сплинт-терапия – буынға түсетін жүктемені азайтып, бұлшықеттерді босаңсытуға көмектесетін арнайы жеке дайындалған шина тағу.
- Тістемді түзету – жақтардың дұрыс түйісуін қамтамасыз ету үшін ортодонтиялық ем жүргізу, тістерді таңдамалы тегістеу немесе протездеу.
- Физиотерапия және миогимнастика – бұлшықеттердің кернеуін азайтуға арналған емдік шаралар мен жаттығулар.
- Басқа сала мамандарымен бірлесіп емдеу – мәселе ағзаның өзге жүйелеріне де әсер еткен жағдайда остеопат немесе невролог сияқты мамандарды тарту.
Сплинт цифрлық қалыптар негізінде дайындалады және бақылау қабылдаулары кезінде жүйелі түрде түзетіледі. Бұл кезеңнің қалай өтетіні туралы Астанадағы сплинт-терапия парақшасында толығырақ баяндалған.
Қайда жүгінуге болады?
Гнатология – стоматологияның тар мамандандырылған саласы. Сондықтан әрбір клиникада тиісті дайындықтан өткен дәрігер мен қажетті диагностикалық жабдық бола бермейді. Диагностикадан өту, сплинт дайындау және тістемді емдеу шараларының барлығы бір жерде жүргізілгені ыңғайлы. Астанадағы Bas Dent клиникасының гнатология орталығы дәл осындай қағида бойынша жұмыс істейді. Мұнда науқасты бірнеше маманнан тұратын команда емдейді.
Алғашқы қабылдауға қалай дайындалу керек?
Кеңес барынша пайдалы болуы үшін алғашқы белгілердің қашан пайда болғанын, олардың таңертең немесе кешке қарай күшейетінін, бұрын жақ жарақаттары болған-болмағанын және ортодонтиялық ем қабылдаған-қабылдамағаныңызды алдын ала еске түсіріңіз. Егер бұрын жасалған рентген немесе томография нәтижелері болса, оларды өзіңізбен бірге алып келіңіз.
Сондай-ақ бірнеше күн бойы ауырсынудың қашан пайда болатынын және оған не себеп болуы мүмкін екенін жазып жүрген пайдалы. Мысалы, күйзеліс, ұзақ сөйлесу немесе қатты тағамды шайнау ауырсынудың алдында болған-болмағанын белгілеңіз. Мұндай мәліметтер дәрігерге бұзылыстың ықтимал себебін жылдамырақ анықтауға және тиісті емдеу әдісін таңдауға көмектеседі.
Емдеу қанша уақытқа созылады?
Емдеу ұзақтығы бұзылыстың себебі мен сатысына байланысты. Сплинт-терапия әдетте үш айдан алты айға дейін созылады және осы кезеңде дәрігерге жүйелі түрде бақылау қабылдауларына келу қажет. Егер тістемді түзету керек болса, жалпы емдеу мерзімі бір жылға немесе одан да ұзақ уақытқа созылуы мүмкін.
Көптеген науқастар сплинт тағудың алғашқы апталарында-ақ жеңілдік сезінетінін атап өтеді. Бас ауруы мен жақтың сыртылдауы азайып, бұлшықеттердің кернеуі төмендеуі мүмкін.
Неліктен емдеуді уақытында бастау маңызды?
Самай-төменгі жақ буынының бұзылыстары өздігінен сирек жойылады. Ем жүргізілмесе, бастапқыда байқалған сыртылдау кейін ауырсынуға және буын қозғалысының бұғатталуына ұласуы мүмкін. Ал тұрақты шамадан тыс жүктеме тістердің қажалуына, пломбалар мен сауыттардың бүлінуіне әкеледі. Емдеу неғұрлым ерте басталса, буынның қалыпты қызметін қалпына келтіру соғұрлым жеңіл әрі жылдам болуы мүмкін.
Добавить комментарий