Гонконг туралы 30 қызықты мәліметтер

Азия-Тынық мұхиты өңірі бірнеше ерекше қалаларды дүниеге әкелді, олардың өзі бар болуының өзі мүмкін емес сияқты көрінеді — халқы шамадан тыс тығыз, жер аумағы тым шектеулі, мәдениеттер мен экономикалық жүйелердің қақтығысы тым айқын. Алайда дәл осындай жағдайларда әлемнің ешбір жерінде баламасы жоқ мекендер қалыптасады. Гонконг — осындай құбылыстың ең жарқын мысалдарының бірі болып табылады: Қытайдың оңтүстік жағалауындағы шағын ғана аумақ әлемдегі жетекші қаржы орталықтарының біріне, ең қауіпсіз әрі өмір сүруге қолайлы қалалардың біріне және Шығыс пен Батыстың бірегей мәдени тоғысына айналды. Бір жарым ғасыр бойы британ билігінің ықпалымен мұнда кантон дәстүрлері ағылшын құқық жүйесімен, таулы рельеф тік құрылысымен, көше тағамдары мишлендік мейрамханалармен үйлескен ерекше өркениет қалыптасты. Бүгінде Гонконг өз тарихындағы ең күрделі кезеңдердің бірін бастан өткеруде, сондықтан оның өткені мен қазіргісін түсіну бұрынғыдан да маңызды. Төмендегі отыз дерек бұл таңғажайып қаланы барлық күрделілігімен ашады.

1. «Гонконг» атауы қытай тілінің кантон диалектісінен аударғанда «Хош иісті айлақ» дегенді білдіреді — бір нұсқа бойынша, бұл атау мұнда өндіріліп сатылған хош иісті заттармен байланысты болса, басқа нұсқа бойынша, өзеннен теңізге құйылған тұщы судың ерекше иісімен байланысты. Қытайша «香港» жазуы дәл осы екі мағынаны білдіретін иероглифтерден тұрады — «хош иісті» және «айлақ». Атау қарапайым көрінгенімен, оның шығу тегі әлі күнге дейін тарихшылар арасында пікірталас туғызады.
2. Гонконг аумағы шамамен мың жүз шаршы километрді құрайды — бұл көптеген ірі қалалық саябақтардан да кіші көрсеткіш. Алайда осы шағын аумақта шамамен жеті жарым миллион адам тұрады. Орташа халық тығыздығы бір шаршы километрге жеті мың адамды құрайды, ал кейбір аудандарда бұл көрсеткіш одан да әлдеқайда жоғары деңгейге жетеді.
3. Ұлыбритания Гонконгты үш кезеңде иеленді: 1842 жылғы Нанкин келісімі бойынша Гонконг аралы берілді, 1860 жылы Коулун түбегі қосылды, ал 1898 жылы Жаңа аумақтар тоқсан тоғыз жылға жалға алынды. Дәл осы жал мерзімінің аяқталуы 1997 жылы бүкіл аумақты Қытайға қайтарудың ресми негізі болды. Егер бұл шарт болмағанда, Гонконгтың тарихи жолы мүлде басқаша өрбуі мүмкін еді.
4. Гонконгтың Қытай Халық Республикасына берілуі 1997 жылғы 1 шілдеде жүзеге асты — бұл XX ғасырдың соңындағы әлемдік саясаттағы ең маңызды оқиғалардың бірі болды. Сол күні нөсер жаңбыр астында британ ханзадасы Чарльз және соңғы губернатор Крис Паттен корольдік яхтамен аумақтан кетіп қалды. Дәл осы сәттен бастап «бір ел — екі жүйе» қағидасы күшіне енді.
5. Дэн Сяопин ұсынған «бір ел — екі жүйе» қағидасы Гонконгта капиталистік экономиканы, дербес құқықтық жүйені, сөз бостандығын және басқа да азаматтық құқықтарды елу жыл бойы — 2047 жылға дейін — сақтауды көздеді. Бұл мемлекеттік құрылым тәжірибесінде баламасы жоқ ерекше саяси эксперимент болып табылады. Алайда соңғы жылдары жарияланған қағидалар мен нақты басқару тәжірибесі арасындағы қайшылық айтарлықтай күшейді.
6. Гонконгта әлемдегі кез келген қалаға қарағанда көбірек зәулім ғимараттар бар — түрлі есептеулер бойынша, биіктігі жүз метрден асатын шамамен сегіз мың ғимарат орналасқан. Тік құрылысқа көшу жарамды жердің тапшылығына жауап ретінде қалыптасты, өйткені аумақтың басым бөлігі таулар мен қорғалатын табиғи аймақтардан тұрады. Орталық ауданның аспанмен таласқан мұнаралары бар панорамасы әлемдегі ең танымал қала көріністерінің бірі болып саналады.
7. Гонконг аумағының шамамен қырық пайызы қорғалатын табиғи парктерден тұрады — бұл осындай тығыз қоныстанған мегаполис үшін теңдессіз көрсеткіш. Виктория шыңы, Сайкун таулары және архипелагтағы көптеген аралдар тұрғындарға қаржы орталығынан бірнеше минут ішінде жабайы табиғатқа жетуге мүмкіндік береді. Урбанизация мен табиғат арасындағы осындай тепе-теңдік қалалық жоспарлаудың ең ерекше қырларының бірі болып табылады.
8. Гонконг аралындағы трамвайлар 1904 жылдан бері жұмыс істейді және Азиядағы ең ұзақ өмір сүріп келе жатқан қоғамдық көлік түрлерінің бірі болып табылады. Екі қабатты көк вагондар зәулім ғимараттардың арасымен жүріп өтіп, қаланың символына айналған. Жол ақысы ондаған жылдар бойы өзгермей, әлемдегі ең арзан қоғамдық көлік түрлерінің бірі болып қала береді.
9. Гонконгтың MTR метро және қалалық теміржол жүйесі дәлдігі, тазалығы және маршруттық қамтуы бойынша әлемдегі ең үздік жүйелердің алғашқы үштігіне тұрақты түрде кіреді. Пойыздардың уақытында келу көрсеткіші тоқсан тоғыз пайыздан асады — бұл көптеген елдер үшін қолжетпейтін деңгей. MTR сауда орталықтары мен кеңсе ғимараттарымен тығыз байланысқан, сондықтан тұрғындар жаңбырлы немесе ыстық күндері көшеге шықпай-ақ күнделікті тіршілігін жалғастыра алады.
10. Қаланың орталығын Виктория шыңының төбесімен байланыстыратын Peak Tram фуникулері 1888 жылдан бері жұмыс істейді және Азиядағы ең көне көлік жүйелерінің бірі болып табылады. Жоғары көтерілген сайын қала мен айлақтың көрінісі біртіндеп ашылады. Шыңдағы бақылау алаңы — аумақтың ең көп баратын туристік орындарының бірі.
11. Виктория бұғазы арқылы Гонконг аралы мен Коулун түбегін байланыстыратын паром қатынасы 1888 жылдан бері жұмыс істейді — «Жұлдызды паром» ең көне әрі ең сүйікті көлік түрлерінің бірі болып табылады. Сапар шамамен сегіз минутқа созылады және әлемдегі ең әсерлі урбанистік көріністердің бірін — су бетінде шағылысқан зәулім ғимараттар панорамасын көруге мүмкіндік береді. ЮНЕСКО бұл бағытты «өмірде кемінде бір рет жасау керек сапарлар» тізіміне енгізген.
12. Гонконг Нью-Йорк пен Лондонмен қатар әлемдегі жетекші үш қаржы орталығының бірі болып табылады. Мұнда әлемдегі ең ірі қор биржаларының бірі орналасқан — Гонконг биржасы нарықтық капитализациясы бойынша тұрақты түрде алғашқы бестікке кіреді. Төмен салықтар, капитал өсіміне салықтың болмауы және капиталдың еркін қозғалысы бұл аумақты халықаралық бизнес үшін аса тартымды етеді.
13. Гонконгтың контейнерлік порты ұзақ уақыт бойы әлемдегі ең ірі порттардың бірі болып келді — қазіргі таңда ол Шанхай мен Сингапурдан кейін тұрса да, әлі де планетадағы ең жүктемесі жоғары порттардың қатарында. Оның терминалдары арқылы жыл сайын миллиондаған контейнер өтеді. Жемчужная өзенінің сағасына жақын орналасуы бұл жердің сауда маңызын отарлық кезеңге дейін-ақ анықтаған.
14. Гонконг асханасы кантон дәстүрлерінің британ, португал және басқа да халықаралық ықпалдармен үйлескен ерекше синтезін білдіреді. «Ча чан тэн» деп аталатын шағын асханалар — жергілікті өнертабыс, онда жұмыртқа вафлилері, қою сүт қосылған сүтті шай және май мен жұмыртқа сарысы жағылған нан ұсынылады. Дәл осы қарапайым орындарда қаланың нағыз гастрономиялық өмірі байқалады.
15. Халық санына шаққандағы мейрамханалар саны бойынша Гонконг әлемдегі алдыңғы орындардың бірін алады — мұнда әр жүзден жүз елу тұрғынға бір тамақтану орны келеді. Қалада жетпістен астам мишлен жұлдызды мейрамхана бар, бұл оны гурмандар үшін ең тартымды орындардың біріне айналдырады. Сонымен қатар, көше тағамдары да мейрамхана деңгейінен кем түспейді — қуырылған каштан, димсам және балық шариктері күнделікті өмірдің ажырамас бөлігі болып табылады.
16. Гонконгтағы өмір сүру ұзақтығы әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі болып табылады — әйелдер үшін шамамен сексен бес жыл, ерлер үшін сексен екі жыл. Бұл көрсеткіштер Жапонияны қоса алғанда көптеген дамыған елдерден жоғары. Ғалымдар мұны медицинаның жоғары деңгейімен, тамақтану ерекшеліктерімен және белсенді өмір салтымен байланыстырады.
17. Қылмыс деңгейі мұндай ірі мегаполис үшін өте төмен — Гонконг халықаралық көрсеткіштер бойынша әлемдегі ең қауіпсіз қалалардың бірі болып табылады. Қаланың көп бөлігінде түнгі уақытта серуендеу ешқандай қауіп тудырмайды. Бұл қауіпсіздік шетелдік тұрғындар мен инвесторлар үшін маңызды факторлардың бірі болып табылады.
18. Кантон диалектісі тұрғындардың басым бөлігінің ана тілі болып табылады, алайда материктік Қытаймен байланыстардың күшеюіне байланысты путунхуа — мандарин диалектісі — барған сайын кең таралуда. Ағылшын тілі ресми мәртебесін сақтап, құқықтық құжаттарда, іскерлік хат алмасуда және білім беру саласында кеңінен қолданылады. Бұл үштілділік қаланың мәдени болмысының маңызды белгісі болып табылады.
19. 2019–2020 жылдары экстрадиция туралы заң жобасына қарсы басталған жаппай наразылықтар Гонконг тарихындағы ең ірі саяси қозғалысқа айналды. Кейбір күндері көшелерге екі миллионға жуық адам шықты — бұл жеті жарым миллион халқы бар аумақ үшін бұрын-соңды болмаған көрсеткіш. 2020 жылы ұлттық қауіпсіздік туралы заңның қабылдануы саяси өмірді түбегейлі өзгертіп, азаматтық қоғамның бір бөлігінің эмиграциясына әкелді.
20. Гонконгтың білім беру жүйесі дәстүрлі түрде әлемдегі ең тиімді жүйелердің бірі болып саналады — жергілікті оқушылар математика, оқу және жаратылыстану ғылымдары бойынша халықаралық PISA тесттерінде үнемі жоғары нәтижелер көрсетеді. Гонконг университеті мен Ғылым және технология университеті әлемдік рейтингтерде жоғары орындарға ие. Білімге деген жоғары құрмет конфуцийлік дәстүрлерден бастау алады.
21. Гонконгтағы діни өмір ерекше төзімділігімен сипатталады — мұнда буддистік храмдар, даосистік ғибадатханалар, католиктік соборлар, протестанттық шіркеулер, мешіттер және индуистік мандирлер қатар өмір сүреді. Шэн Ван ауданындағы әдебиет пен соғыс құдайларына арналған Мань Мо ғибадатханасы қаладағы ең танымал діни орындардың бірі болып табылады. Бұл әртүрлілік аймақтың күрделі тарихи дамуын көрсетеді.
22. Гонконг киносы 1980–1990 жылдары алтын дәуірін бастан өткерді — дәл осы жерден Джеки Чан, Брюс Ли, Джон Ву және Джон Лю сияқты әлемге танымал тұлғалар шықты. Жергілікті киноөндіріс көлемі бойынша Голливуд пен Болливудтан кейін үшінші орында тұрды және әлемдік экшн жанрына үлкен әсер етті. Қазіргі таңда индустрия көлемі азайғанымен, оның мұрасы әлі де маңызды мәдени элемент болып табылады.
23. Ат жарыстары аумақтағы заңды құмар ойындардың екі түрінің бірі болып табылады — екіншісі лотерея. Шатин және Хэппи-Вэлли ипподромдары маусым кезінде апта сайын жүздеген мың көрерменді жинайды. Тотализатордан түскен табыстың бір бөлігі Азиядағы ең ірі қайырымдылық ұйымдардың бірі саналатын Жокей клубы арқылы әлеуметтік жобаларға бағытталады.
24. Бұрынғы Кайтак әуежайына қонатын ұшақтар тұрғын үйлердің төбелерінің үстінен өте төмен биіктікте күрделі бұрылыс жасауы тиіс болатын — бұл оны әлемдегі ең қиын қону айлақтарының біріне айналдырды. Мұндай маневрді орындай алатын ұшқыштар ерекше құрметке ие болды. Әуежай 1998 жылы жабылып, оның орнына саябақ пен тұрғын аудандар салынды.
25. Лантау аралында орналасқан жаңа халықаралық әуежай 1998 жылы ашылды және теңізді толтыру арқылы салынған ең ірі инфрақұрылымдық жобалардың бірі болып табылады. Оның құрылысы үшін жүздеген гектар жер теңізден жасанды түрде алынған. Бүгінде бұл әуежай әлемдегі ең жүктемесі жоғары әуе хабтарының бірі болып табылады.
26. Гонконгтағы жаяу серуендеуге арналған тау маршруттары — мегаполистің ең аз белгілі, бірақ ең тартымды қырларының бірі. Ұзындығы жүз километр болатын Маклхоуз соқпағы бүкіл аумақты шығыстан батысқа дейін кесіп өтеді. Қаржы орталығынан жиырма минут ішінде жабайы табиғатқа жету мүмкіндігі тұрғындар үшін ерекше артықшылық болып табылады.
27. Гонконгта әртүрлі көлемдегі жүз сексеннен астам арал бар — олардың көпшілігі қоныстанбаған немесе шағын балықшы қауымдары өмір сүретін орындар. Ламма, Чун Чау және Лантау аралдары урбанистік орталықтан мүлде өзгеше — ағаш үйлер, балық базарлары және жеке автокөліктердің болмауы тән. Көптеген тұрғындар демалыс күндерін дәл осы аралдарда өткізеді.
28. 2005 жылы ашылған Гонконг Диснейленді Қытайдағы алғашқы Disney тақырыптық паркі және әлемдегі ең шағын Disney паркі болып табылады. Соған қарамастан, ол жыл сайын бірнеше миллион келушіні қабылдайды. Бұл жоба американдық корпоративтік стандарттар мен жергілікті мәдени талаптардың үйлесімі нәтижесінде пайда болды.
29. Виктория айлағы үстіндегі «Жарық симфониясы» шоуы күн сайын кешкі сағат сегізде өткізіледі және Гиннес рекордтар кітабына әлемдегі ең ірі тұрақты жарық шоуы ретінде енгізілген. Бұғаздың екі жағалауындағы қырыққа жуық ғимарат лазерлер мен прожекторларды музыкалық сүйемелдеумен синхронды түрде пайдаланады. Тамашалау үшін ең қолайлы орын — Коулундағы Цим Ша Цуй жағалауы.
30. Дәстүрлі гонконг сүт шайы — қайнатылған шайды мата сүзгі арқылы бірнеше рет құйып, қою сүт қосу арқылы дайындалатын сусын — аймақтың материалдық емес мәдени мұрасы мәртебесіне ие. Бұл дайындау әдісі британдық шай ішу дәстүрі мен кантон асханасының үйлесімі болып табылады. Осындай күнделікті тұрмыс бөлшектері Гонконгтың бірегей мәдени болмысын айқындайды.

Гонконг әлемдегі түсіну ең қиын аймақтардың бірі болып қала береді — оның тарихы, қазіргі жағдайы және болашағы геосаяси қайшылықтармен тығыз байланысты. Бір жарым ғасыр ішінде ол балықшы ауылдарынан әлемдік қаржы орталығына айналды — бұл қазіргі заман тарихында теңдесі жоқ даму жолы. Оның мәдени синтезі кантон дәстүрлері мен британ институттарының және космополиттік рухтың ерекше үйлесімін көрсетеді. Алдағы онжылдықтарда қандай өзгерістер орын алса да, Гонконг тәжірибесі қалалардың өз болмысын қалыптастырып, кез келген саяси өзгерістерден кейін де сақтай алатынын дәлелдейтін маңызды мысал болып қала береді.