Дақты бұғылар туралы 31 қызықты мәліметтер

Жабайы табиғат әлемі сырт көзге таныс көрінетін, алайда тереңірек үңілген сайын жаңа қырынан ашылатын жануарларға толы. Көптеген сүтқоректілер сыртқы сұлулықты өмір сүруге бейімделудің күрделі тетіктерімен ұштастырады. Орманды алқаптарды мекендейтін тұяқтылардың ішінде жүніндегі айқын өрнегімен ерекшеленетін жануарлар ерекше қызығушылық тудырады. Олар ғасырлар бойы аңшылардың, ғалымдардың және табиғат зерттеушілерінің назарында болып келеді. Теңбіл бұғылардың мінез-құлқы, физиологиясы мен тіршілік ету тәсілі жеке зерттеуге лайық. Төменде осы жануарларды тереңірек тануға мүмкіндік беретін отыз бір дерек келтіріледі.

1. Теңбіл бұғылар өз атауын жүніндегі ашық түсті дақтардың болуына байланысты алған. Бұл өрнек ересек жасында да сақталады және көптеген басқа бұғылардан осы белгісімен ерекшеленеді. Орман ішіндегі жарық пен көлеңке арасында мұндай реңк жануардың көзге түспеуіне көмектеседі.
2. Аталған түрдің тарихи отаны Шығыс Азия аймағы болып саналады. Ертеректе олар Қытай, Корея және Жапонияның орманды өңірлерінде кең таралған. Табиғи ортадағы ылғалдылық пен өсімдік жамылғысы өмір сүруге қолайлы жағдай жасаған.
3. Уақыт өте келе теңбіл бұғылар табиғи ареалынан тыс аймақтарға да жерсіндірілді. Еуропа мен Ресей аумағында олар жаңа ортаға бейімделе алды. Мұндай популяциялар көбіне қорықтар мен арнайы шаруашылықтарда кездеседі.
4. Ересек жануардың шоқтығындағы биіктігі шамамен бір метрге жуық болады. Дене бітімі жеңіл әрі сымбатты келеді. Осындай құрылым қалың бұталар мен орман соқпақтарында еркін қозғалуға мүмкіндік береді.
5. Дене салмағы жынысына, жасына және қоршаған орта жағдайына байланысты өзгереді. Аталықтары аналықтарынан әлдеқайда ірі әрі салмақты болып келеді. Бұл айырмашылық көбею кезеңінде айқын байқалады.
6. Мүйіз тек аталықтарында өседі және ол тек сәндік қызмет атқармайды. Бұл құрал қарсыластармен бәсекеде маңызды рөл атқарады. Жыл сайын мүйіз түсіп, оның орнына жаңасы өсіп шығады.
7. Жаңа өсіп келе жатқан мүйіз жұмсақ, барқыт тәрізді терімен қапталады. Оның ішінде қан тамырлары көп болып, сүйек тінінің жылдам қалыптасуын қамтамасыз етеді. Қатаю аяқталған соң бұл қабық біртіндеп жойылады.
8. Теңбіл бұғылардың негізгі қорегі өсімдік тектес азықтан тұрады. Жаз айларында олар шөп, жапырақ және жас өркендермен қоректенеді. Күзде рационға ағаш жемістері мен жаңғақтар қосылады.
9. Қыс мезгілінде азық тапшылығы сезіледі. Осындай кезеңде жануарлар ағаш қабығын, бұтақтарды және қыналарды пайдаланады. Мұндай икемділік қатал табиғи жағдайларға төтеп беруге көмектеседі.
10. Күнделікті белсенділік көбіне таңертең және кешке байқалады. Күннің ыстық уақытында олар тығылатын орындарда тынығады. Бұл әдет жыртқыштарға тап болу қаупін азайтады.
11. Теңбіл бұғылардың есту қабілеті өте жоғары деңгейде дамыған. Ең әлсіз дыбыстың өзі сақтық тудырады. Жедел әрекет ету көп жағдайда өмірін сақтап қалады.
12. Көру қабілеті естумен салыстырғанда әлсіздеу, алайда көздің орналасуы кең шолуға мүмкіндік береді. Жан-жағын бақылау үшін басын жиі қозғалтудың қажеті жоқ. Бұл қозғалысты ерте байқауға жағдай жасайды.
13. Иіс сезу әлеуметтік байланыста маңызды орын алады. Жануарлар иіс арқылы бірін-бірі таниды және өз мәртебесін аңғартады. Сондай-ақ аумақ шекаралары да осылай белгіленеді.
14. Күйлеу кезінде аталықтардың мінезі күрт өзгереді. Олар ашушаң болып, қарсыластарын қуып шығады. Мүйізбен айқасу жиі кездесетін құбылысқа айналады.
15. Көбею маусымы әдетте күзде басталады. Осы уақытта аталықтар ұзаққа созылатын ерекше дыбыстар шығарады. Мұндай белгі аналықтардың назарын аударуға арналған.
16. Аналықтың буаздық мерзімі шамамен жеті айға созылады. Көп жағдайда бір ғана төл дүниеге келеді. Бұл жағдай анасының күшін бір бұзауға толық жұмсауына мүмкіндік береді.
17. Жаңа туған бұзаулардың жүніндегі дақтар өте айқын көрінеді. Мұндай өрнек оларды орман төсенішінің арасында көзге түспейтін етеді. Алғашқы апталарда төл қозғалыссыз жатады.
18. Сүтпен қоректену бірнеше ай бойы жалғасады. Біртіндеп өсімдік тағамы рационға енгізіледі. Толық дербестікке жету бір жасқа таяған кезде жүзеге асады.
19. Аналықтар жыныстық жетілуге аталықтарға қарағанда ертерек жетеді. Көбіне бұл екінші жылы орын алады. Аталықтар бәсекелестікке байланысты кейінірек көбейе бастайды.
20. Табиғи ортада өмір сүру ұзақтығы шамамен он бес жылды құрайды. Қолда ұсталған жағдайда бұл көрсеткіш жоғары болуы мүмкін. Тұрақты қорек пен қауіптің болмауы маңызды әсер етеді.
21. Теңбіл бұғылар судан қорықпайды және жақсы жүзеді. Олар өзендер мен көлдерді оңай кесіп өтеді. Кейде су кедергілері қауіпті жағдайдан құтылу құралына айналады.
22. Бұл жануарлар қысқа қашықтықта жоғары жылдамдыққа жете алады. Кенеттен жасалған серпінді қозғалыс қуғыннан құтылуға көмектеседі. Бұталар арасындағы ептілік те маңызды артықшылық саналады.
23. Әлеуметтік құрылым жыл мезгіліне қарай өзгереді. Жазда аналықтар төлдерімен шағын топ құрайды. Аталықтар бұл кезеңде көбіне жеке жүреді.
24. Қыс айларында табындар ірілене түседі. Бірігіп қозғалу қорек табуды жеңілдетеді. Сонымен қатар қауіп-қатерді ертерек байқауға мүмкіндік туады.
25. Теңбіл бұғылар өсімдіктердің тұқымын таратуда маңызды рөл атқарады. Қорек арқылы жұтылған дәндер алыс қашықтыққа жеткізіледі. Бұл орманның табиғи жаңаруына ықпал етеді.
26. Жапонияда бұл жануарлар ерекше құрметке ие. Нара қаласында олар адамдармен қатар еркін жүре береді. Жергілікті тұрғындар оларды мәдени мұраның бір бөлігі ретінде қабылдайды.
27. Ғылыми зерттеулерде теңбіл бұғылар жиі нысанға алынады. Әсіресе мүйіздің өсуі мен гормондық өзгерістер қызығушылық тудырады. Бұл мәліметтер медицина мен биологияда қолданылады.
28. Бұл жануарлар жақсы есте сақтау қабілетімен ерекшеленеді. Қауіпсіз жолдар мен қорек көздері жадыда сақталады. Осындай қасиет күрделі жағдайда өмір сүруге көмектеседі.
29. Жүн жамылғысы жылына екі рет ауысады. Жазғы нұсқа қысқа әрі ашық түсті болады. Қысқы жүн қалыңдап, суықтан қорғайды.
30. Табиғи ортада негізгі қауіп ірі жыртқыштардан төнеді. Аймаққа байланысты бұл қасқыр немесе жолбарыс болуы мүмкін. Адам әрекеті де популяцияға елеулі әсер етеді.
31. Сырттай нәзік көрінгенімен, теңбіл бұғылар төзімділігімен ерекшеленеді. Олар ұзақ қашықтықты жүріп өтуге қабілетті. Мұндай қасиет жаңа мекендерді игеруге жағдай жасайды.

Теңбіл бұғылар орман экожүйесінің ажырамас бөлігі болып табылады. Олардың тіршілігі табиғи тепе-теңдікті сақтауға ықпал етеді. Бұл жануарларды зерттеу қоршаған ортаның заңдылықтарын терең түсінуге мүмкіндік береді. Түрді қорғау биоалуантүрлілік пен табиғи жүйелердің тұрақтылығы үшін маңызды.