Қазақстанның музыкалық өнер тарихы ұлттық мәдениетті дамытуға қосқан үлесін бағалау мүмкін емес көрнекті қайраткерлердің есімдерін сақтайды. Республикада кәсіби композиторлық мектептің қалыптасуы бай халықтық дәстүрлерді еуропалық музыканың жетістіктерімен біріктіру қажет болған күрделі жағдайларда өтті. Осы үдерістің алғашқы бастаушыларының арасында шығармалар жасаумен ғана емес, сонымен қатар музыкалық білім беру негіздерін қалаған тұлғалар ерекше орын алады. Ахмет Жұбанов композитор, зерттеуші және ұйымдастырушы таланттарын өзінде біріктіріп, XX ғасыр қазақстандық мәдениетінің негізгі тұлғаларының біріне айналды. Оның өмір жолы бүкіл халықтың тарихындағы драмалық бұрылыстарды көрсетеді және шығармашылық рухтың күшін дәлелдейді. Осы керемет адамның өмірбаяны мұқият зерттеуді қажет етеді.

Ахмет Қуанұлы Жұбанов 1906 жылдың 18 сәуірінде Ақтөбе облысының Қасқабұлақ ауылында дүниеге келді. Оның балалық шағы шексіз дала кеңістігінің арасында дәстүрлі қазақ отбасында өтті. Болашақ композитор ерте жастан халық музикасы мен әндерімен қоршалған болатын.
Баланың әкесі ауыз әдебиеті шеберлігінің білгірі болып, дәстүрлі күйлерді жиі орындайтын. Үй атмосферасы жас Ахметтің музыкалық қабілеттерінің дамуына ықпал етті. Домбыра аспаптық сазын тыңдай отырып, бала ұлттық фольклордың интонацияларын сіңірді.
Бірінші музыкалық білімін Жұбанов Орынбор музыкалық техникумында алды. Осы мекемедегі оқу жас адамның алдында еуропалық классикалық музыка әлемін ашты. Оқу жылдары болашақ композиторлық қызметке негіз қалады.
1925 жылы бастапқы музыкант білімін Мәскеуде жалғастырып, Чайковский атындағы консерваторияға түсті. Астаналық оқу орны оған музыка теориясы мен композицияның терең білімдерін берді. Оқытушылар Қазақстаннан келген студенттің ерекше қабілеттерін атап өтті.
Жұбанов академиялық білім алған алғашқы кәсіби қазақ композиторларының бірі болды. Оған дейін республикада мұндай деңгейдегі мамандар іс жүзінде болған жоқ. Бұл жағдай оның үстіне ұлттық өнерді дамыту үшін ерекше жауапкершілік жүктеді.
1934 жылы композитор Алматыға оралып, бірден белсенді шығармашылық жұмысқа кірісті. Қала сол кезде республиканың мәдени орталығына айналып жатты. Мұнда жаңа музыкалық мекемелер құруға қабілетті энергиялық қайраткерлер қажет болды.
Жұбанов алғашқы қазақ ұлттық халық аспаптары оркестрін басқарды. Осы ұжымды құру республиканың мәдени өміріндегі маңыздылығы зор оқиғаға айналды. Маэстроның басшылығымен ансамбль жоғары орындаушылық деңгейге тез жетті.
Композитор дәстүрлі қазақ аспаптарын жетілдірумен белсенді айналысты. Ол домбыраны жаңғыртуға қатысып, оның дыбыстық мүмкіндіктерін кеңейтті. Жетілдірілген аспаптар күрделірек музыкалық шығармаларды орындауға мүмкіндік берді.
Жұбановтың қаламына Евгений Брусиловскиймен бірлесіп жазылған алғашқы қазақ операсы «Қыз Жібек» тиесілі. Премьерасы 1934 жылы өтіп, көрермен арасында үлкен табысқа жетті. Бұл шығарма ұлттық опералық өнер тарихында жаңа бет ашты.
Композитор көптеген симфониялық шығармалар, концерттер және камералық туындылар жазды. Оның музыкасы қазақ әуендік интонацияларын еуропалық формалармен органикалық түрде біріктірді. Сыншылар авторлық фольклорлық материалмен жұмыс істеудегі шеберлігін жоғары бағалады.
Жұбанов композитор ғана емес, сонымен қатар көрнекті музыкатанушы-зерттеуші болды. Ол көптеген жылдарды қазақ халқының музыкалық шығармашылығын зерттеуге арнады. Маманның ғылыми еңбектері қазақ этномузыкатануының негіздерін қалады.
Ұлы Отан соғысы жылдарында маэстро бірнеше патриоттық шығармалар жасады. Музыка майдандағы жауынгерлерді шабыттандырып, тылдағы халықтың рухын қолдады. Композитордың шығармашылығы фашизмге қарсы жалпы жеңіске үлес қосты.
Соғыстан кейін Ахмет Қуанұлы Қазақ мемлекеттік консерваториясын басқарды. Оның жетекшілігімен оқу орны республиканың жетекші музыкалық білім беру орталығына айналды. Ректорлық қызмет жиырма жылдан астам жалғасты.
Жұбанов дарынды қазақ композиторлары мен музыкатанушыларының бүкіл тобын тәрбиеледі. Оның шәкірттері ұстаздың ісін жалғастырып, ұлттық музыкалық өнерді дамытты. Шеберлердің педагогикалық мұрасын бағалау қиын.
Композитор ерекше еңбектері үшін көптеген мемлекеттік наградалар мен атақтарға ие болды. Олардың арасында — КСРО халық артисі атағы және Мемлекеттік сыйлық бар. Музыканттың талантын мойындау Қазақстан шегінен алысқа шықты.
Жұбанов бүкіл республика бойынша филармониялар мен музыкалық училищелер ұйымдастыруға белсенді қатысты. Оның күш-жігері шалғай өңірлерде музыкалық білім беруді таратуға ықпал етті. Мәдени мекемелердің желісі бүкіл Қазақстанды қамтыды.
Композитор қазақ музыкалық фольклорының жүздеген үлгілерін жинап, жазып алды. Алыс аулдарға экспедициялар бірегей әуендер мен күйлерді сақтауға мүмкіндік берді. Жазбалар мұрағаты ұлттық мәдениеттің бағалы қазынасына айналды.
Жұбановтың қазақ музыкасының тарихы бойынша ғылыми еңбектері бүгінге дейін өзектілігін сақтайды. Оның монографиялары мен мақалалары зерттеушілер үшін міндетті әдебиет болып табылады. Маманның теориялық жұмыстары талдау тереңдігімен және материалды қамту кеңдігімен ерекшеленеді.
Ахмет Қуанұлы 1968 жылдың 17 мамырында Алматыда 62 жасында қайтыс болды. Маэстроның өлімі қазақ мәдениеті үшін үлкен жоғалту болды. Композиторды жерлеу өнер қайраткерінен жалпыхалықтық қоштасуға айналды.
Жұбановтың есімімен Қазақстанның әртүрлі қалаларында көшелер, концерт залдары және оқу орындары аталған. Алматыда белгілі мүсіншілердің жасаған композиторға ескерткіш орнатылған. Ұлы музыкант туралы ес ризашылық білдірген ұрпақтар ұқыпты сақтайды.

Ахмет Жұбановтың шығармашылық мұрасы өмір сүріп, қазақстандық музыканттардың жаңа буындарын шабыттандыруды жалғастыруда. Оның үлгісі ұлттық дәстүрлерге адалдықты әлемдік жетістіктерге ашықтықпен қалай сәтті біріктіруге болатынын көрсетеді. Композитордың қызметі Қазақстанда кәсіби музыкалық өнерді дамыту үшін берік іргетас қалады. Бұл көрнекті адамның өмірбаянын зерттеу қазіргі қазақ мәдениетінің қалыптасу үдерістерін жақсырақ түсінуге және тарихта тұлғаның рөлін бағалауға көмектеседі.

🤔Бұл пост қаншалықты пайдалы болды?👇

Бағалау үшін жұлдызшаны басыңыз!