Валлония туралы 23 қызықты мәліметтер

Еуропа өзінің таңғаларлық алуан түрлілігімен ерекшеленеді: салыстырмалы түрде шағын аумақта ондаған халықтар, тілдер мен мәдени дәстүрлер қатар өмір сүреді. Көп жағдайда оларды мемлекеттік шекаралар емес, ел ішіндегі әкімшілік шекаралар бөліп тұрады. Кейбір өңірлер бір мемлекет құрамына кіргенімен, соншалықты ерекше сипатқа ие болғандықтан, оларды жеке бір әлем сияқты қабылдауға болады. Осындай аймақтардың бірі – Бельгияның оңтүстігінде орналасқан Валлония. Бұл шағын, бірақ тарихи тұрғыдан маңызды мемлекеттегі франкофондық өңір болып саналады. Ол Бельгия аумағының жартысынан астамын алып жатқанымен, халқының саны мен экономикалық қуаты жағынан солтүстіктегі көршісі – Фландриядан кейін келеді. Соған қарамастан Валлония тарихқа, табиғатқа және мәдени мұраға бай, сондықтан ол Батыс Еуропаның ең қызықты өңірлерінің бірі болып саналады.

1. Валлония Бельгия аумағының шамамен 55 пайызын алып жатыр, алайда ел халқының тек үштен бірі ғана осы өңірде тұрады. Аумақ пен халық тығыздығы арасындағы мұндай айырмашылық Бельгиядағы федералдық жүйенің күрделілігін және өңірлер арасында ресурстарды бөлу жөніндегі тұрақты пікірталастарды түсіндіреді.
2. Өңірдің ресми тілі – француз тілі. Алайда тарихи тұрғыдан мұнда валлон, пикард және лотаринг сияқты роман тілдерінің жергілікті диалектілері де болған. Бүгінде валлон тілі мәдени мұра тілі ретінде қарастырылады және лингвистер тарапынан белсенді түрде зерттелуде, бірақ күнделікті өмірде оны бірнеше мың адам ғана қолданады.
3. Өңірдің астанасы әрі әкімшілік орталығы – Самбр мен Маас өзендерінің қосылған жерінде орналасқан Намюр қаласы. Дәл осы қалада Валлония үкіметі мен парламентінің негізгі мекемелері орналасқан. Дегенмен қала көлемі жағынан өңірдің шығысындағы ірі өнеркәсіптік және мәдени орталық – Льежден әлдеқайда кіші.
4. Валлония бірден бірнеше мемлекетпен шектеседі – Франциямен, Люксембургпен, Германиямен және Нидерландпен. Мұндай географиялық орналасу өңірді ғасырлар бойы сауда жолдарының және әскери бағыттардың тарихи торабынa айналдырды.
5. Валлонияның шығысында Бельгияның Неміс тілді қауымдастығы орналасқан. Бұл шамамен 78 мың адам тұратын автономиялық аймақ, онда тұрғындар неміс тілінде сөйлейді. Ол Бельгиядағы үш тілдік қауымдастықтың ішіндегі ең кішісі болып саналады және Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі аумақтық өзгерістердің нәтижесінде қалыптасты.
6. Валлонияның оңтүстігі мен шығысының үлкен бөлігін Арденн таулы үстірті алып жатыр. Қалың ормандармен көмкерілген бұл аймақ Бельгиядағы ең көркем табиғи ландшафтардың бірі саналады. Мұнда бук пен емен ағаштары өскен ормандар, терең өзен аңғарлары және ортағасырлық қамалдар орналасқан, сондықтан ол Еуропаның түкпір-түкпірінен келген туристерді жыл бойы тартады.
7. XIX ғасырда Валлония әлемдегі ең дамыған өнеркәсіптік өңірлердің бірі болды. Маас өзенінің аңғарындағы көмір шахталары мен болат құю зауыттары Еуропаның көптеген аймақтарында индустрияландыру басталмай тұрып-ақ толық қуатында жұмыс істеді.
8. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін өңір ауыр экономикалық құлдырауды бастан өткерді. Көмір шахталары жабылып, ауыр өнеркәсіп дағдарысқа ұшырады. Бұл деиндустрияландыру процесі жұмыссыздықтың өсуіне және әлеуметтік шиеленістің күшеюіне әкелді, оның салдары кейбір деңгейде бүгінге дейін сезіледі.
9. Үлкен Льеж аймағы мен Валлонияның орталық бөлігіндегі бұрынғы шахталар ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілген. Олар индустриялық дәуірдің ерекше ескерткіштері ретінде танылады. Қазіргі кезде бұрынғы шахталар мұражайларға, білім беру орталықтарына және заманауи өнер алаңдарына айналдырылған.
10. Льеж – өңірдегі екінші ірі қала – өзінің карнавалымен және қасиетті Николай мерекесімен танымал. Бұл шаралар жыл сайын ондаған мың адамды жинайды. Қала тұрғындары өздерінің шығу тегіне ерекше мақтанышпен қарайды және жиі өзін алдымен льеждік, содан кейін ғана бельгиялық деп есептейді.
11. Валлония әлемге әйгілі саксофон музыкалық аспабын сыйлады. Оның өнертапқышы Адольф Сакс 1814 жылы Динан қаласында дүниеге келген. Ол жасаған аспап джаз, классикалық және эстрадалық музыканың дамуына зор ықпал етті.
12. Маас өзенінің жағасында орналасқан Динан қаласы мыс бұйымдарын өндіруімен де танымал. Бұл қолөнер «динандерия» деп аталады. Ол Орта ғасырлардан бері дамып келеді және бүкіл Еуропаға таралған сәндік металл бұйымдарының ерекше түрінің атауына айналды.
13. Әлемге әйгілі бельгиялық сыраның бір бөлігі дәл Валлониядағы аббаттықтарда өндіріледі. Рошфор монастыры мен Орваль аббаттығындағы траппист монахтары бірнеше ғасырлық дәстүрге негізделген рецептілер бойынша сыра қайнатады. Олардың өнімдері әлемдегі ең үздік сыралардың қатарында саналады.
14. Валлония аумағында Еуропа тарихындағы ең әйгілі шайқастардың бірі – Ватерлоо шайқасы өткен. Дәл осы жерде 1815 жылдың маусым айында Наполеон соңғы рет жеңіліп, француз жаулап алу соғыстарының дәуірі аяқталды.
15. «Бют-дю-Лион» мемориалдық кешені – биіктігі шамамен 40 метр болатын жасанды төбе. Ол 1826 жылы Ватерлоо шайқасының өткен жерінде тұрғызылған. Жыл сайын ондаған мың турист осы төбеге көтеріліп, тағдырлы шайқас өткен жазықты тамашалайды.
16. Валлония аумағында Маас, Самбр және Шельда өзендерін байланыстыратын кеме жүретін каналдардың кең желісі бар. Бұл су жолдары өнеркәсіп дәуірінде маңызды рөл атқарды және бүгінгі күні де жүк тасымалдауда, сондай-ақ өзен туризмінде қолданылады.
17. Өңірде ортағасырлық қамалдардың саны өте көп – кейбір есептеулер бойынша олардың саны екі мыңнан асады. Буйон, Дюрбюи және Лавё-Сент-Анн қамалдары елдегі ең танымал тарихи нысандардың қатарына кіреді және бүкіл Еуропадан келген туристерді тартады.
18. Дюрбюи ресми түрде әлемдегі ең кішкентай қала деп саналады. Қала мәртебесі оған XIV ғасырда берілген, сол кезде мұнда бірнеше жүз ғана тұрғын болған. Бүгінде Урт өзенінің жағасында орналасқан бұл шағын тас қала жыл сайын шамамен бір миллион турист қабылдайды.
19. Валлонияның оңтүстігіндегі карстық рельеф көптеген көркем үңгірлердің пайда болуына себеп болды. Олардың ішінде ең әйгілісі – Ан-сюр-Лес үңгір жүйесі. Сталактиттер мен сталагмиттерге толы үлкен жер асты залдары көркем жарықтандырумен безендірілген және Бельгиядағы ең әсерлі табиғи көрікті жерлердің бірі болып саналады.
20. Валлония ерекше комикс стилінің отаны болып есептеледі. Бұл бағыт жергілікті суретшілер тарапынан Брюссельдегі әріптестерімен қатар дамытылды. Льеж және басқа қалалардың суретшілері франкофондық графикалық әдебиеттің алтын қорына енген көптеген кейіпкерлерді дүниеге әкелді.
21. Бүгінде өңір экономикасы әртараптандырылуда. Көмір өнеркәсібінің орнын фармацевтика, аэроғарыш саласы және ақпараттық технологиялар басуда. Льеж аэрополисі мен Намюр маңындағы технопарктер инновацияға бағытталған халықаралық компанияларды тартып отыр.
22. Валлон вафлиі – «льеж гофры» – брюссельдік вафлиден тығыз құрылымымен және қамырдың ішінде орналасқан карамельденген інжу қант кристалдарымен ерекшеленеді. Аңыз бойынша, бұл рецепт XVIII ғасырда Льеждің князь-епископының тапсырысымен жасалған және содан бері көп өзгермеген.
23. Валлония жаңартылатын энергетикаға белсенді инвестиция салуда. Ең алдымен жел және күн электр станциялары дамып келеді. Тұрақты желдері бар Арденн жоталары Еуропаның франкофондық бөлігіндегі ең ірі жел электр станцияларының бірі орналасқан аймаққа айналды.

Валлония – аймақтың терең құрылымдық дағдарыстан кейін өз болмысын қайта қарастырып, жаңа даму бағыттарын таба алатынының айқын мысалы. Бай тарихи мұра, табиғи алуан түрлілік және мәдени ерекшелік туризм мен шығармашылық индустрияларды дамытуға берік негіз қалыптастырады. Өткен онжылдықтардағы экономикалық қиындықтар күтпеген түрде жаңа шешімдер іздеуге түрткі болып, инновациялық ойлаудың дамуына серпін берді. Валлония Еуропаның дәл ортасындағы географиялық орналасу дұрыс пайдаланылған жағдайда жай ғана картадағы орын емес, нақты бәсекелік артықшылыққа айналатынын көрсетеді. Бұл өңір Брюссель немесе Брюгге қалаларына асыққан саяхатшылар жиі байқамай өтетіндей емес, әлдеқайда үлкен назарға лайық.