XX ғасырдың екінші жартысында әлемнің саяси картасында пайда болған мемлекеттердің ішінде Парсы шығанағы жағалауындағы шағын ел сияқты жылдам әрі түбегейлі өзгеріске ұшырағандары өте аз. Бірнеше онжылдық ішінде көшпелі тайпалар түйе бағып, інжу терумен айналысқан өңір заманауи урбанистік өркениеттің ең танымал нышандарының біріне айналды. Бүгінде Біріккен Араб Әмірліктері зәулім ғимараттармен, сән-салтанатпен және батыл архитектуралық жобалармен байланыстырылады, алайда бұл сыртқы бейненің астарында әлдеқайда күрделі әрі көпқырлы шындық жатыр. Бұл — ежелгі дәстүрлер мен аса заманауи инфрақұрылым үйлескен, қатаң заңдар мен бизнеске ерекше ашықтық қатар жүрген, әлемдік деңгейдегі сауда орталықтарынан бірнеше минуттық жерде құмды шөлдері бар мемлекет. Елдің тарихы небәрі жарты ғасырды қамтығанымен, осы уақыт ішінде ол әлемдік экономикалық және мәдени аренадағы ықпалды ойыншылардың біріне айналды. Төмендегі отыз төрт дерек Біріккен Араб Әмірліктеріне туристік буклет ұсынатын үстірт көзқарастан әлдеқайда тереңірек қарауға мүмкіндік береді.

Біріккен Араб Әмірліктері 1971 жылғы 2 желтоқсанда жарияланды — дәл осы күні алты әмірлік бірігіп федеративтік мемлекет құрды, ал жетінші әмірлік — Рас-эль-Хайма — келесі жылдың ақпанында қосылды. Тәуелсіздікке дейін бұл аумақ Ұлыбританияның протектораты болып, «Шарттық Оман» немесе «Қарақшылар жағалауы» деп аталды. Соңғы атауды британдық теңізшілер жергілікті тайпалардың шабуылдарынан кейін берген. Осылайша, Біріккен Араб Әмірліктері әлемдегі ең жас мемлекеттердің бірі болып саналады.
Федерация жеті әмірліктен тұрады — Абу-Даби, Дубай, Шарджа, Аджман, Умм-эль-Кайвайн, Рас-эль-Хайма және Фуджейра. Әрқайсысы айтарлықтай автономиясын сақтап, өз билеуші әулетімен басқарылады. Абу-Даби — елдің астанасы әрі ең үлкен аумақты әмірлік, ал Дубай — халқы ең көп және әлемге ең танымал аймақ. Әр әмірліктің өз заңнамалық ерекшеліктері бар, бұл көршілес өңірлер арасында құқықтық айырмашылықтарға әкеледі.
Елдің аумағы шамамен сексен үш мың шаршы километрді құрайды — бұл Австриямен шамалас немесе Португалиядан сәл кіші. Аумақтың шамамен сексен пайызы шөлдер мен сортаң жерлерден тұрады. Соған қарамастан, жағалау сызығы Парсы шығанағы мен Оман шығанағы бойымен мың үш жүз километрден асады.
Біріккен Араб Әмірліктерінің халқы шамамен он миллион адамды құрайды, алайда олардың басым бөлігі — шамамен сексен сегізден тоқсан пайызға дейін — шетел азаматтары болып табылады. Жергілікті тұрғындар — әмірліктердің азаматтары — өз елінде азшылықты құрайды, бұл әлемдік деңгейдегі ерекше демографиялық жағдай болып саналады. Мұндай құрылым Оңтүстік Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия, араб елдері және Батыс мемлекеттерінен келген еңбек мигранттарының ауқымды ағынымен түсіндіріледі.
Мұнай Біріккен Араб Әмірліктерінің аумағында 1958 жылы Абу-Дабиде табылып, 1962 жылы өнеркәсіптік көлемде өндіріле бастады — бұл федерация ресми түрде құрылғанға дейін бірнеше жыл бұрын орын алды. Дәл осы мұнай табыстары шөлді қоныстарды әлемдік мегаполистерге айналдырған жедел модернизацияны қаржыландырды. Сонымен қатар, елдегі мұнай қорының шамамен тоқсан бес пайызы Абу-Дабиде шоғырланған.
Біріккен Араб Әмірліктері әлемдегі дәлелденген мұнай қорының шамамен сегіз пайызына ие және бұл көрсеткіш бойынша алтыншы орында тұр. Abu Dhabi Investment Authority басқаратын резервтік қор әлемдегі ең ірі мемлекеттік инвестициялық қорлардың бірі болып табылады, оның активтері бірнеше триллион АҚШ долларымен бағаланады. Бұл жағдай елге көптеген мемлекеттермен салыстыруға келмейтін қаржылық тұрақтылық береді.
Дубай қаласындағы Бурдж-Халифа ғимаратының биіктігі сегіз жүз жиырма тоғыз метрді құрайды және 2010 жылдан бері әлемдегі ең биік құрылыс болып саналады. Ғимаратта жүз алпыс үш тұрғын және кеңсе қабаты бар, ал оның құрылысына шамамен екі жүз жиырма мың тонна бетон пайдаланылған. Жыл сайын бұл нысанды екі миллионға жуық турист тамашалайды.
Дубайдағы пальма пішініндегі жасанды аралдар — Парсы шығанағында жасалған үш архипелаг — инженерлік өнердің ең батыл жобаларының бірі болып табылады. Пальма Джумейраны салу үшін шамамен жүз миллион текше метр құм мен тас пайдаланылды. Бұл аралдар Дубайдың жағалау сызығын шамамен алты жүз километрге ұзартты.
Абу-Дабидегі Яс Марина трассасы Формула-1 жарыстарының ең ерекше нысандарының бірі болып саналады. Біріккен Араб Әмірліктерінің Гран-приі ең алдымен жасанды жарықта түнде өткізілетін жарыс форматымен танымал. Трасса «Яс Виана» қонақүйінің айналасында және оның астымен өтеді, бұл жобаның әсерлілігін арттырады.
Елдің мемлекеттік тілі — араб тілі, алайда іс жүзінде ұлтаралық қатынас тілі ретінде ағылшын тілі кеңінен қолданылады. Дубай мен Абу-Дабиде дүкендерде, таксилерде, мейрамханаларда және кеңселерде ағылшын тілі араб тіліне қарағанда жиі қолданылады. Бұл жағдай елдің демографиялық құрылымының тікелей салдары болып табылады.
Ислам Біріккен Араб Әмірліктерінің мемлекеттік діні болып табылады, ал елдің заңнамасы шариғат қағидалары мен азаматтық құқықтың үйлесіміне негізделген. Сонымен қатар, мемлекет діни төзімділік саясатын ұстанады — елде христиан шіркеулері, индуистік ғибадатханалар және мұсылман емес қауымдарға тиесілі басқа да діни нысандар жұмыс істейді. Ресми ислам мен прагматикалық ашықтықтың осындай үйлесімі мемлекеттік саясаттың айрықша белгісі болып саналады.
2022 жылдан бастап Біріккен Араб Әмірліктерінде жұмыс аптасы ресми түрде өзгертілді — ел дүйсенбіден жұмаға дейінгі жұмыс күндеріне көшті, ал бұрын демалыс күндері жұма мен сенбі болатын. Бұл шешім халықаралық нарықтармен іскерлік белсенділікті үйлестіруді жақсарту мақсатында қабылданды. Бұл өзгеріс соңғы жылдардағы ең маңызды реформалардың бірі болып саналады және өңірде кең талқылауға себеп болды.
Дубай халықаралық әуежайы ұзақ уақыт бойы халықаралық жолаушылар саны бойынша әлемдегі ең жүктемесі жоғары әуежай мәртебесін сақтап келді — жыл сайын ол арқылы шамамен сексеннен тоқсан миллионға дейін адам өтеді. Дубайда орналасқан Emirates авиакомпаниясы әлемдегі ең ірі әуе тасымалдаушылардың бірі болып табылады және қаланы жүз елу бағыттан астам бағытпен байланыстырады. Осындай авиациялық инфрақұрылым елді Шығыс пен Батыс арасындағы жаһандық транзиттік орталыққа айналдырды.
Елде жеке тұлғалар үшін табыс салығы жоқ — азаматтар мен шетелдік жұмысшылар өз табыстарын толық көлемде, салықтық ұсталымдарсыз алады. Жеке табыс салығының болмауы жоғары білікті мамандарды әлемнің түкпір-түкпірінен тартатын негізгі факторлардың бірі болып табылады. Қосылған құн салығы небәрі бес пайыз мөлшерінде тек 2018 жылы енгізілді, бұл әлемдік тәжірибедегі ең төмен көрсеткіштердің бірі болып саналады.
Сұңқармен аң аулау — ұлттық спорт түрі әрі Біріккен Араб Әмірліктерінің мәдени символы болып табылады. Бұл дәстүр шөл жағдайында аң аулау үшін сұңқарларды пайдаланған бәдәуи тайпаларының өмірінен бастау алады. Елде сұңқарлар ерекше мәртебеге ие — олар үшін арнайы ветеринарлық клиникалар жұмыс істейді, ал құстар жеке төлқұжаттармен ұшақтарда тасымалдана алады. Жыл сайын өтетін халықаралық сұңқаршылық фестивалі ондаған елдерден қатысушыларды жинайды.
Түйе жарыстары дәстүрлі спорт түрі ретінде сақталған, алайда заманауи жаңалық енгізілген — 2002 жылы тірі жокейлердің орнына радиобасқарылатын робот-жокейлер пайдаланылатын болды. Бұл шешім балаларды жокей ретінде пайдалануға байланысты ұзақ жылдар бойы айтылған халықаралық сыннан кейін қабылданды. Қазіргі уақытта түйе иелері жарыс кезінде арнайы көліктермен қатар жүріп, роботтарды басқарады.
Біріккен Араб Әмірліктері жыл сайын әлемдегі ең көп көрермен жиналатын теннис турнирлерінің бірі — Dubai Duty Free Tennis Championships турнирін өткізеді, оған әлемдік деңгейдегі үздік спортшылар қатысады. Сонымен қатар, елде Формула-1 жарыстары, ірі гольф турнирлері, ат жарыстары және бокс кездесулері тұрақты түрде өткізіледі. Халықаралық спорттық іс-шараларды өткізу елдің жаһандық имиджін нығайту стратегиясының бір бөлігі болып табылады.
Дубайда алтын әлемдегі ең төмен бағалардың бірімен сатылады, бұл кедендік баждардың болмауы мен сатушылар арасындағы жоғары бәсекелестікке байланысты. «Алтын базар» — Голд-Сук — мыңдаған зергерлік бұйымдар ұсынылатын орын болып табылады, мұнда дүкендердің витриналары алтынмен жарқырап тұрады. Кейбір бағалаулар бойынша, дәл осы жерде әлемдегі кез келген басқа қаламен салыстырғанда көбірек алтын шоғырланған.
Араб әлеміндегі алғашқы атом электр станциясы Біріккен Араб Әмірліктерінде салынды — Абу-Дабидегі «Барака» станциясы жалпы қуаты шамамен бес мың мегаватт болатын төрт энергоблоктан тұрады. Оның іске қосылуы энергетиканы әртараптандыру және ішкі тұтыну үшін көмірсутектерге тәуелділікті азайту стратегиясының бір бөлігі болды. Жоба Оңтүстік Корея компаниясының қатысуымен жүзеге асырылды және әлемдегі ең ірі атом энергетикасы жобаларының бірі болып табылады.
Әлемдегі ең үлкен сауда орталықтарының бірі — Dubai Mall — Дубайда орналасқан және шамамен бес жүз мың шаршы метр сауда алаңын қамтиды. Бұл алып кешеннің ішінде мұз айдыны, аквариум, жабық тау шаңғы кешені және мың екі жүзден астам дүкен бар. Жыл сайын келушілер саны сексен миллионнан асады.
Біріккен Араб Әмірліктері өздерінің планетааралық ғарыш миссиясын іске қосты — 2020 жылы «Аль-Амаль» («Үміт») зондын Марсқа жіберіп, 2021 жылдың ақпанында оны сәтті түрде Қызыл планетаның орбитасына шығарды. Осылайша, ел Марс орбитасына аппарат жеткізе алған әлемдегі бесінші мемлекетке айналды. Бұл миссия елдің ғылым мен технология саласындағы амбицияларының символына айналды.
Елдің климаты тұрақты өмір сүру үшін ең күрделі климаттардың бірі болып табылады — жаз мезгілінде ауа температурасы көлеңкеде қырық бес градустан асып кетеді, ал жағалаудағы жоғары ылғалдылық ыстықты одан әрі күшейтеді. 1960–1970 жылдары кондиционерлердің жаппай таралуы қалалардың өсуіне мүмкіндік берген негізгі факторлардың бірі болды. Біріккен Араб Әмірліктерінде жан басына шаққандағы электр энергиясын тұтыну әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі болып табылады.
Елде тұщы су өте тапшы — жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен жүз миллиметрді ғана құрайды, ал өзендер мен көлдер іс жүзінде жоқ. Ауыз судың негізгі көзі Парсы шығанағының теңіз суын тұщыландыратын қондырғылар болып табылады. Тұщыландыру қуаты бойынша ел әлемдегі алғашқы үштіктің қатарына кіреді.
Абу-Даби маңында «Масдар» экологиялық қаласы жобасы жүзеге асырылуда — бұл нөлдік көміртек ізі бар әлемдегі алғашқы қала ретінде 2008 жылдан бері салынып келеді. Жоба толықтай жаңартылатын энергия көздерін пайдалануды, жүргізушісіз автономды көлік жүйесін және қалдықтарды толық қайта өңдеу циклін қарастырады. Құрылыстың баяулауына қарамастан, Масдар тұрақты қалалық технологияларды сынақтан өткізетін маңызды алаң болып табылады.
«Руб-эль-Хали» шөлі — «Бос кеңістік» — Біріккен Араб Әмірліктерінің аумағына ішінара кіреді және әлемдегі ең үлкен үздіксіз құмды шөл болып саналады. Кейбір бархандардың биіктігі екі жүз елу метрге жетеді, бұл жиырма қабатты ғимараттың биіктігімен салыстыруға болады. Осы шөлдегі сафари елдегі ең танымал туристік бағыттардың бірі болып табылады.
Мұнай табылғанға дейін жағалау тұрғындарының негізгі табыс көзі інжу аулау болған. Дәл осы інжу терушілердің еңбегі жағалаудағы тайпалардың экономикасы мен мәдениетін қалыптастырды — олардың дәстүрлері, әндері мен рәсімдері елдің материалдық емес мұрасының бір бөлігіне айналды. ЮНЕСКО 2021 жылы інжу аулау мәдениетін адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы тізіміне енгізді.
Дәстүрлі сәулет өнерінде үйлерді салқындату үшін жел мұнаралары — «бардж-аль-хава» — пайдаланылған. Бұл мұнаралар әлсіз желдің өзін ұстап, ауаны ғимараттың ішіне бағыттап, табиғи желдету жүйесін қамтамасыз еткен. Бүгінде бұл қағида әлемдегі экологиялық сәулет жобаларында қайтадан қолданылуда.
Елде дәстүрлі демократиялық сайлау жүйесі жоқ — мемлекет әмірліктердің мұрагерлік билеушілерінен құралған Жоғарғы кеңес арқылы басқарылады. Федералдық ұлттық кеңес — ішінара сайланатын кеңесші орган — 2006 жылы құрылып, содан бері сайлаушылар ауқымын біртіндеп кеңейтуде. Соған қарамастан, нақты саяси билік әлі де билеуші әулеттердің қолында шоғырланған.
Елдегі баспасөз және интернет айтарлықтай шектеулер жағдайында жұмыс істейді — билікті сынайтын бірқатар сайттар бұғатталған, ал әлеуметтік желілерде үкіметті сынау қылмыстық жауапкершілікке әкелуі мүмкін. Сонымен қатар, ел электрондық үкімет пен цифрлық қызметтерді дамыту көрсеткіштері бойынша жоғары орындарды иеленеді. Бұл қарама-қайшылық мемлекеттік жүйенің ерекшелігін көрсетеді.
Шарджа әмірлігі Біріккен Араб Әмірліктерінің мәдени астанасы болып саналады және Дубайға қарағанда әлдеқайда консервативті — мұнда алкоголь сатуға тыйым салынған, ал қоғамдық мінез-құлық нормалары қатаңырақ. Әмірлікте жиырмаға жуық мұражай бар, олар өнерді, тарихты, ғылымды және табиғатты қамтиды. ЮНЕСКО Шарджаға «Араб әлемінің мәдени астанасы» мәртебесін берген.
Дубай полициясы әлемдегі ең ерекше автопарктердің бірін пайдаланады — патрульдік көліктер қатарына Lamborghini, Ferrari, Bugatti және Bentley сияқты суперкарлар кіреді. Бұл көліктер жоғары жылдамдықтағы қудалау үшін емес, туристік имиджді қалыптастыру және құқық қорғау органдарының тартымдылығын арттыру үшін қолданылады.
Біріккен Араб Әмірліктері жан басына шаққандағы электрондық сауда деңгейі бойынша әлемдегі алдыңғы орындардың бірін алады — онлайн сатып алу тұрғындардың көпшілігі үшін қалыпты құбылысқа айналған. Бұл саланың дамуы экономиканы әртараптандыру стратегиясының бір бөлігі ретінде мемлекеттік деңгейде қолдау табуда. Amazon компаниясы жергілікті Souq.com платформасын сатып алып, оны Amazon.ae деп қайта атады.
Дубай халықаралық қаржы орталығы — DIFC — ағылшын құқығы негізінде жұмыс істейді және федералдық заңнамадан тәуелсіз өз сот жүйесіне ие. Бұл ерекше құқықтық кеңістік халықаралық банктерді, инвестициялық компанияларды және заң фирмаларын тартуда маңызды рөл атқарады. DIFC Лондон және Гонконгпен қатар әлемдегі жетекші қаржы орталықтарының біріне айналды.
«Vision 2071» стратегиясы Біріккен Араб Әмірліктерінің құрылғанына жүз жыл толған кезде елді өмір сапасы, білім беру, инновациялар және тұрақты даму көрсеткіштері бойынша әлемдегі ең алдыңғы қатарлы мемлекеттердің біріне айналдыруды мақсат етеді. Бірнеше ұрпақты қамтитын мұндай ұзақ мерзімді жоспарлау елдің мемлекеттік басқару жүйесінің айрықша ерекшелігі болып табылады. Елу жылдық жоспарлау көкжиегі әлі алпыс жылға да толмаған мемлекет үшін ерекше батыл қадам болып көрінеді.

Біріккен Араб Әмірліктері табиғи ресурстарды тиімді пайдалану мен ұзақ мерзімді мемлекеттік жоспарлаудың арқасында тұтас бір елді бір немесе екі ұрпақ ішінде түбегейлі өзгертуге болатынын айқын көрсететін мысал болып табылады. Сонымен қатар, мұндай қарқынды даму бірқатар өткір қайшылықтарды да туындатты — дәстүр мен қазіргі заман арасында, бизнеске ашықтық пен саяси шектеулер арасында, экологиялық мақсаттар мен жан басына шаққандағы жоғары көміртек ізі арасында. Біріккен Араб Әмірліктерін толық түсіну үшін қарапайым және үстірт бағалаулардан бас тарту қажет. Бұл мемлекет әлі де дамып келе жатқан, нәтижесі оның жинақталған құрылымдық мәселелерді қаншалықты тиімді шеше алатынына байланысты болатын тірі эксперимент болып қала береді.

🤔Бұл пост қаншалықты пайдалы болды?👇

Бағалау үшін жұлдызшаны басыңыз!