Мазмұны

Күздің келуімен адам ағзасы үйреншікті жағдайлардың өзгеруіне тап болады: күн қысқарады, ауа температурасы төмендейді, ал күнделікті физикалық белсенділік көбінесе азаяды. Осы кезеңде дәрумендер денсаулықты сақтаудың, иммунитетті нығайтудың және маусымдық аурулардың алдын алудың маңызды құралдарының бірі ретінде қарастырылады. Алайда пайдалы заттардың барлығын қосымша дәрі түрінде қабылдау міндетті емес, өйткені олардың қажеттілігі тамақтану ерекшеліктеріне, өмір салтына және адамның жеке денсаулық жағдайына байланысты. Суық мезгілде ағзаға дұрыс күтім жасау үшін қандай қоректік заттарға ерекше назар аудару керектігін, оларды қандай тағамдардан алуға болатынын және дәрумендік препараттарды бақылаусыз қабылдаудың қандай қауіптері бар екенін түсіну маңызды.

Неліктен күзде және қыста дәрумен тапшылығының қаупі артады?

Адам ағзасы жылдың қай мезгілі болса да белгілі бір мөлшердегі дәрумендерге мұқтаж. Бұл заттар зат алмасу үдерістеріне қатысады, жүйке жүйесінің жұмысын қолдайды, иммунитеттің қалыпты қызметін қамтамасыз етеді және сүйектердің, терінің және басқа да тіндердің саулығын сақтауға көмектеседі.

Суық күндердің басталуымен кейбір жағдайлар ағзаға қажетті қоректік заттардың жеткілікті мөлшерде түсуін қиындатуы мүмкін. Олардың ең кең таралған себептері мыналар:

күндізгі уақыттың қысқаруы және теріге күн сәулесінің аз түсуі;
тамақтану әдеттерінің өзгеруіне байланысты ас мәзірінің бірсарынды болуы;
жаңа піскен көкөністерді, жемістерді және көк шөптерді жеткіліксіз тұтыну;
тағам түрлерін шектейтін диеталар және тамақтану тәртібінің бұзылуы;
қоректік заттардың сіңуіне әсер ететін созылмалы аурулардың асқынуы.

Дегенмен күннің суытуы адамның міндетті түрде дәрумен тапшылығына ұшырайтынын білдірмейді. Мысалы, мұздатылған көкөністер, маусымдық тамыржемістер, жармалар және бұршақ тұқымдастар қыста да толыққанды тамақтануға мүмкіндік береді.

Нағыз авитаминоз бен гиповитаминоздың айырмашылығын түсіну де маңызды. Біріншісі белгілі бір дәруменнің айқын жетіспеушілігін білдірсе, екіншісі оның ағзаға қажетті мөлшерден аз түсуімен немесе жеткіліксіз деңгейде болуымен сипатталады. Күнделікті өмірде дәрумендердің толық жетіспеушілігінен гөрі жекелеген қоректік заттармен жеткіліксіз қамтамасыз етілу жағдайлары жиірек кездеседі.

D дәрумені – суық мезгілде ерекше маңызды

D дәрумені күзде және қыста ерекше назар аударуды қажет ететін пайдалы заттардың бірі саналады. Оның басты ерекшелігі – адам ағзасы бұл дәруменді ультракүлгін сәулелердің әсерінен өздігінен түзе алады.

Қоңыржай және солтүстік ендіктерде күздің соңында және қыста күн сәулесінің қарқындылығы теріде осы заттың жеткілікті мөлшерде түзілуіне жетпеуі мүмкін. Сондықтан күн сайын таза ауада серуендейтін адамның өзі D дәруменін табиғи жолмен қажетті мөлшерде ала бермейді.

Бұл дәрумен ағзада бірнеше маңызды қызмет атқарады:

кальций мен фосфордың сіңуіне ықпал етеді;
сүйектер мен тістердің беріктігін сақтауға қатысады;
бұлшықеттердің қалыпты жұмыс істеуі үшін қажет;
иммундық жүйенің дұрыс қызмет атқаруын қолдайды;
жасушаларда жүретін бірқатар үдерістерді реттеуге қатысады.

D дәруменінің тағамдық көздеріне майлы теңіз балығы, жұмыртқаның сарысы және осы затпен арнайы байытылған кейбір өнімдер жатады. Алайда оның жеткілікті мөлшерін тек күнделікті тағамнан алу кейде қиын болуы мүмкін.

Кейбір елдерде D дәруменін суық мезгілде профилактикалық мақсатта қабылдау ұсынылады. Мысалы, Ұлыбританиядағы ұсынымдарда ересектердің көпшілігіне күзде және қыста күніне 10 мкг немесе 400 халықаралық бірлік мөлшерінде қабылдау мүмкіндігін қарастыру айтылған. Дегенмен бұл белгілі бір елдің профилактикалық ұсынымы ғана, оны дәрумен тапшылығын емдеудің барлығына бірдей жарамды тәсілі деп қабылдауға болмайды.

Егде жастағы адамдар, қоректік заттардың сіңуі бұзылған науқастар және далаға сирек шығатын жандар D дәруменімен жеткілікті қамтамасыз етілуіне ерекше назар аударуы керек.

Сонымен қатар оның жоғары мөлшерін дәрігердің кеңесінсіз қабылдауға болмайды. D дәруменінің артық болуы қандағы кальций деңгейінің көтерілуіне, бүйректің зақымдануына және басқа да ауыр асқынуларға әкелуі мүмкін. Егер дәрігер тапшылыққа күмәнданса, қандағы 25(OH)D деңгейін анықтайтын зерттеу тағайындап, соның нәтижесіне қарай тиісті емдеу тәсілін таңдай алады.

C дәрумені – иммундық жүйенің қалыпты жұмысын қолдау

Аскорбин қышқылы көбінесе суық тиюдің алдын алумен байланыстырылады. Шынында да, C дәрумені иммундық жасушалардың қалыпты жұмысы үшін қажет, коллагеннің түзілуіне қатысады, тіндердің жазылуына ықпал етеді және өсімдік тектес өнімдердегі темірдің ағзаға сіңуін жақсартады.

Алайда аскорбин қышқылын көп мөлшерде қабылдау кез келген маусымдық аурудың алдын алады деген кең таралған түсінік ғылыми деректерге сәйкес келмейді.

Зерттеулер көрсеткендей, C дәруменін тұрақты қабылдау көпшілік адамдарда суық тию ықтималдығын айтарлықтай төмендетпейді. Дегенмен оның жеткілікті мөлшерде түсуі аурудың ұзақтығын аздап қысқартуы мүмкін. Ал алғашқы белгілер пайда болғаннан кейін жоғары дозаларды қабылдау сенімді емдік нәтиже бермейді.

Күзде және қыста аскорбин қышқылының жақсы көздері мыналар:

тәтті болгар бұрышы;
киви және цитрус жемістері;
жаңа піскен және ашытылған қырыққабат;
брокколи және қырыққабаттың басқа түрлері;
қара қарақат және басқа да жидектер;
пайдалы заттардың жоғалуын барынша азайтатын тәсілмен дайындалған картоп.

C дәруменінің ұзақ уақыт қыздыруға сезімтал екенін ескеру қажет. Сондықтан көкөністердің бір бөлігін шикілей жеген дұрыс, ал қалғандарын ұзақ қайнатпай дайындаған жөн.

Мысалы, қырыққабат пен тәтті бұрыштан жасалған салат қысқы түскі асқа қолжетімді әрі пайдалы қосымша бола алады. Мұндай тағам ағзаны аскорбин қышқылымен қамтамасыз етіп қана қоймай, ішектің қалыпты жұмысына қажетті тағамдық талшықтарды да береді.

A дәрумені – көру қабілеті, тері және шырышты қабықтар үшін

Суық мезгілде тері жылыту жүйелері жұмыс істейтін бөлмелердегі құрғақ ауаның, төмен температура мен желдің әсеріне жиірек ұшырайды. Ал A дәрумені эпителий тіндерінің, шырышты қабықтардың және көру мүшелерінің қалыпты жағдайын сақтауда маңызды рөл атқарады.

Сонымен қатар ол иммундық жүйенің жұмысына және жасушалардың мамандану үдерістеріне қатысады.

Бұл заттың тағамдық көздерін екі негізгі топқа бөлуге болады. Дайын A дәрумені немесе ретинол жануар тектес өнімдерде, соның ішінде жұмыртқада, сүт өнімдерінде және бауырда кездеседі. Ал өсімдік тағамдары ағзаны каротиноидтармен қамтамасыз етеді, олардың бір бөлігі ретинолға айнала алады.

Күнделікті ас мәзіріне сәбіз, асқабақ, батат және қою жасыл жапырақты көкөністерді қосу әсіресе пайдалы.

Мысалы, аздаған зәйтүн майымен пеште пісірілген асқабақ бета-каротиннің жақсы көзі бола алады. Тағам құрамындағы майлар осы қосылыстың ағзаға сіңуіне көмектеседі.

Алайда ретинолды дәрігердің нұсқауынсыз жоғары мөлшерде қабылдау қауіпті. Оның шамадан тыс жиналуы бауыр жұмысының бұзылуына және басқа да уытты әсерлерге әкелуі мүмкін. Жүкті әйелдер ерекше сақ болғаны жөн, өйткені дайын A дәруменін шамадан тыс қабылдау ұрықтың туа біткен даму ақауларының қаупін арттырады.

B тобының дәрумендері – зат алмасу және жүйке жүйесі үшін

Күн қысқарып, бұлтты ауа райы жиілеген кезде көптеген адамдар жұмысқа қабілеттілігінің төмендегенін, ұйқышылдықты және зейін қоюдың қиындағанын байқайды. Кейде мұндай белгілерді B тобы дәрумендерінің жетіспеушілігімен байланыстырады.

Шынында да, бұл қосылыстар жүйке жүйесінің қалыпты жұмыс істеуі, қан түзілуі және энергия алмасуы үшін қажет. Дегенмен шаршау әрдайым олардың тапшылығын білдірмейді. Оның себебі ұйқының жеткіліксіздігі, күйзеліс, қаназдық, қалқанша без аурулары және басқа да жағдайлар болуы мүмкін.

Бұл топтың ең маңызды өкілдері мыналар:

B1 дәрумені – энергия алмасуына және жүйке жүйесінің жұмысына қатысады;
B2 дәрумені – жасушалық зат алмасу мен тіндердің қалыпты жағдайы үшін қажет;
B6 дәрумені – аминқышқылдарының алмасуына және нейромедиаторлардың түзілуіне қатысады;
B9 дәрумені – жасушалардың түзілуі мен қалыпты қан түзілуі үшін қажет;
B12 дәрумені – эритроциттердің түзілуіне қатысады және жүйке жүйесінің саулығын сақтауға көмектеседі.

Бұл заттардың көпшілігін алуан түрлі тағамдардан алуға болады. Олардың пайдалы көздеріне ет, балық, жұмыртқа, сүт өнімдері, тұтас дәнді жармалар, бұршақ тұқымдастар және жапырақты көкөністер жатады.

B12 дәруменіне ерекше назар аудару керек. Ол табиғи түрде негізінен жануар тектес өнімдерде кездесетіндіктен, қатаң вегандық тамақтану тәртібін ұстанатын адамдар бұл затты арнайы байытылған тағамдардан немесе қоспалардан тұрақты түрде алуы қажет.

Сонымен қатар жас ұлғайған сайын және асқазан-ішек жолдарының кейбір аурулары кезінде B12 дәруменінің сіңуі нашарлауы мүмкін. Оның айқын тапшылығы қаназдыққа және жүйке жүйесінің зақымдануына әкелуі ықтимал.

B тобының дәрумендері бар жоғары дозалы кешендерді өз бетінше қабылдау да қауіпсіз емес. Мысалы, B6 дәруменін шамадан тыс мөлшерде ұзақ уақыт пайдалану шеткі жүйкелерді зақымдап, сезімталдықтың бұзылуына себеп болуы мүмкін.

E дәрумені – ағзаны антиоксиданттық қорғау

E дәрумені майда еритін қосылыстарға жатады және антиоксиданттық қызмет атқарады. Ол жасуша мембраналарын бос радикалдардың зақымдауынан қорғауға көмектеседі, иммундық үдерістерге қатысады және тіндердің қалыпты жағдайын сақтауға ықпал етеді.

Бұл заттың негізгі көздеріне жаңғақтар, күнбағыс дәндері, өсімдік майлары және кейбір жасыл көкөністер жатады.

Мысалы, аздаған мөлшердегі бадам немесе күнбағыс дәні күнделікті ас мәзірін E дәруменімен толықтыра алады. Сонымен бірге ағза пайдалы майлар мен басқа да қоректік заттарды алады.

Алайда дені сау адамның тек қыс мезгілі басталғаны үшін осы антиоксидантты жоғары мөлшерде қабылдауына жеткілікті негіз жоқ. Керісінше, қоспалар құрамындағы E дәруменін шамадан тыс пайдалану қан кету қаупін арттыруы мүмкін. Әсіресе қанның ұюына әсер ететін дәрілерді қатар қабылдайтын адамдар сақ болуы қажет.

Күзде және қыста қандай минералдар ерекше маңызды?

Ағзаны маусымдық қолдау туралы айтқанда, минералды заттарды да назардан тыс қалдыруға болмайды. Олар дәрумендер тобына жатпаса да, көптеген физиологиялық үдерістердің қалыпты жүруі үшін қажет.

Әсіресе мырыш, темір, магний және селен маңызды. Дегенмен бұл күз мезгілінде аталған минералдардың әрқайсысына деген қажеттілік міндетті түрде артады дегенді білдірмейді.

Мырыш. Иммундық жасушалардың қалыпты жұмыс істеуі, тіндердің жазылуы және ақуыздардың түзілуі үшін қажет. Оны еттен, теңіз өнімдерінен, бұршақ тұқымдастардан, жаңғақтар мен дәндерден алуға болады.
Темір. Тіндерге оттегін тасымалдайтын гемоглобиннің түзілуіне қатысады. Бұл минерал жетіспегенде әлсіздікпен, ентігумен және физикалық жүктемеге төзімділіктің төмендеуімен сипатталатын темір тапшылығы анемиясы дамуы мүмкін.
Магний. Бұлшықеттердің, жүйке жүйесінің және көптеген ферменттік реакциялардың қалыпты жұмысы үшін маңызды. Оның жақсы тағамдық көздеріне қарақұмық, сұлы жармасы, жаңғақтар, бұршақ тұқымдастар және жасыл көкөністер жатады.
Селен. Антиоксиданттық қорғанысқа және қалқанша бездің жұмысына қатысады. Ол балықта, етте, жұмыртқада және кейбір жаңғақтарда кездеседі, ал өсімдік өнімдеріндегі мөлшері топырақ құрамына байланысты өзгеруі мүмкін.

Аталған минералдарға бай тағамдарды пайдалану толыққанды тамақтануға көмектеседі. Ал темірді, мырышты немесе селенді нақты қажеттілік анықталмайынша емдік мөлшерде қабылдауға болмайды, өйткені кейбір элементтердің артық мөлшері ағзаға уытты әсер етуі мүмкін.

Күзде және қыста қажетті дәрумендерді алу үшін қалай дұрыс тамақтану керек?

Толыққанды тамақтану ағзаны дәрумендер мен минералдардың басым бөлігімен қамтамасыз етудің негізгі жолы болып қала береді. Бұл ретте қысқы ас мәзірі міндетті түрде қымбат импорттық жемістерден немесе экзотикалық өнімдерден тұруы шарт емес.

Қарапайым маусымдық көкөністер, жармалар, жұмыртқа, ашытылған сүт өнімдері, балық және бұршақ тұқымдастар артық шығынсыз теңгерімді тамақтануға мүмкіндік береді.

Ас мәзірін барынша алуан түрлі ету үшін бірнеше қағиданы ұстанған жөн.

Күн сайын көкөністер мен жемістерді тұтыныңыз. Ересектердің көпшілігі үшін күнделікті ас мәзіріне жалпы салмағы шамамен 400 г болатын өсімдік өнімдерінің кемінде бес порциясын қосу ұсынылады. Мысалы, алма жеп, түскі асқа көкөніс салатын қосып, кешкі асқа бұқтырылған көкөністер дайындауға болады.
Балықты тұрақты түрде жеңіз. Скумбрия, майшабақ және албырт сияқты майлы балық түрлерінде D, B12 дәрумендері мен омега-3 май қышқылдары кездеседі. Жалпы бағдар ретінде балықты аптасына екі рет тұтынып, оның кемінде біреуінде майлы түрін таңдауға болады.
Жармалар мен бұршақ тұқымдастардан бас тартпаңыз. Қарақұмық, сұлы жармасы, жасымық және үрмебұршақ ағзаны B тобының дәрумендерімен, минералдармен және тағамдық талшықтармен қамтамасыз етеді. Мысалы, көкөністер қосылған жасымық сорпасы қыста құнарлы әрі толыққанды түскі ас бола алады.
Мұздатылған көкөністер мен жидектерді пайдаланыңыз. Дұрыс мұздатылған өнімдер қоректік заттардың едәуір бөлігін сақтайды және көбінесе маусымнан тыс сатылатын жаңа өнімдерге қарағанда қолжетімді болады. Брокколи, гүлді қырыққабат және жидек қоспалары жаңа піскен өнімдердің таңдауы азайған кезеңде ас мәзірін түрлендіруге көмектеседі.
Ақуыздар мен пайдалы майлардың жеткілікті мөлшерде түсуін қадағалаңыз. Ақуызды өнімдер тіндердің қалпына келуі мен ағзаның қалыпты жұмысы үшін қажет, ал тағамдық майлар A, D, E және K дәрумендерінің сіңуіне ықпал етеді. Сондықтан майы шамадан тыс азайтылған және бірсарынды диеталар жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін.

Сонымен қатар тұрақты тамақтану тәртібін сақтау және ағзаның жеке қажеттіліктерін ескеру маңызды. Тіпті ең алуан түрлі ас мәзірінің өзі кейбір аурулармен байланысты қоректік заттардың сіңу бұзылыстарын әрдайым өтей алмайды. Сондықтан денсаулыққа қатысты белгілі бір мәселелер болған жағдайда жеке тәсіл қажет.

Күзде және қыста дәрумендік кешендерді қабылдау қажет пе?

Дәріханаларда «иммунитетті нығайтуға», «қуатты арттыруға» және «суық тию маусымында ағзаны қолдауға» арналған көптеген препараттар ұсынылады. Алайда тартымды сипаттамалар мұндай құралдардың әр адамға қажет екенін білдірмейді.

Толыққанды тамақтанатын дені сау ересектер дәрумендердің көпшілігін тағамнан жеткілікті мөлшерде алады. D дәрумені ерекшелік болуы мүмкін, өйткені кейбір елдердің ұлттық ұсынымдарында оны суық мезгілде профилактикалық мақсатта қабылдау қарастырылған.

Қосымша препараттар көбінесе мынадай жағдайларда қажет болуы мүмкін:

зертханалық тексерулер арқылы белгілі бір заттың тапшылығы расталғанда;
жүктілік кезінде және бала көтеруді жоспарлау кезеңінде;
қатаң вегандық тамақтану тәртібін ұстанғанда;
асқазан мен ішектің кейбір созылмалы аурулары болғанда;
қоректік заттардың сіңуіне әсер ететін операциялардан кейін;
жас ерекшеліктеріне байланысты немесе тамақтану рационы айтарлықтай шектелгенде.

Мұндай жағдайларда дәрігер науқастың қажеттіліктерін бағалап, қандай қоспалардың шынымен қажет екенін анықтайды. Мысалы, жүктілікті жоспарлаған әйелдерге жыл мезгіліне қарамастан, бала көтергенге дейін фолий қышқылын қабылдау қажет болуы мүмкін.

Профилактикалық және емдік мөлшерлердің айырмашылығын түсіну де маңызды. Тапшылықтың алдын алуға арналған зат мөлшері анықталған жетіспеушілікті түзету үшін қажет дозадан айтарлықтай ерекшеленуі мүмкін.

Дәрумендермен өз бетінше емделудің қандай қауіптері бар?

Кең таралған қате түсініктердің бірі – дәрумендік препараттар ағзаға қажетті заттардан тұратындықтан, ешқандай зиян келтірмейді деген пікір. Шын мәнінде, қоспаларды дұрыс қолданбау денсаулықтың елеулі бұзылыстарына себеп болуы мүмкін.

Әсіресе майда еритін A және D дәрумендерін бақылаусыз қабылдау қауіпті, өйткені олардың артық мөлшері ағзада жиналуы мүмкін. Сонымен қатар суда еритін кейбір қосылыстар да шамадан тыс пайдаланылған жағдайда уытты әсер тудыруы ықтимал.

Өз бетінше емделудің негізгі қауіптері мыналар:

препараттарды шамадан тыс қабылдау және уытты реакциялардың дамуы;
бауырдың, бүйректің және жүйке жүйесінің жұмысының бұзылуы;
дәрілік препараттармен жағымсыз өзара әрекеттесулердің пайда болуы;
құрамында бірдей компоненттері бар бірнеше құралды қатар пайдалану;
ауру белгілерінің бүркемеленуі және дұрыс диагноз қоюдың кешігуі;
қажетсіз тағамдық қоспаларға артық қаражат жұмсау.

Әсіресе құрамында ондаған түрлі компоненттері бар препараттарға мұқият қарау керек. Мысалы, адам полидәрумендік кешенді, жеке D дәруменін және «иммунитетті қолдауға» арналған құралды бір мезгілде қабылдауы мүмкін. Бұл ретте кейбір заттардың үш өнімнің де құрамында бар екенін байқамай қалуы ықтимал.

Тағы бір қауіп – адамның өзін жайсыз сезіну себебін өздігінен анықтауға тырысуы. Мысалы, тұрақты әлсіздікті дәрумен тапшылығымен байланыстыруға болады, бірақ мұндай белгі кейде қаназдық, қалқанша без қызметінің бұзылуы, қант диабеті және басқа да аурулар кезінде пайда болады.

Сондықтан дәрумендік қоспаларды қабылдау медициналық диагностиканы алмастырмауы тиіс. Әсіресе созылмалы аурулары бар адамдар, жүкті әйелдер, балалар және дәрілерді тұрақты түрде қабылдайтын науқастар кез келген курсты бастамас бұрын дәрігермен кеңесуі керек.

Ағзада дәрумендердің жетіспейтінін қалай анықтауға болады?

Қоректік заттардың тапшылығы әрдайым айқын белгілермен көріне бермейді. Кейбір бұзылыстар біртіндеп дамитындықтан, адам ұзақ уақыт бойы денсаулығындағы өзгерістерді байқамауы мүмкін.

Жекелеген қоректік заттардың жетіспеушілігі кезінде қатты шаршау, бұлшықет әлсіздігі, тері мен шырышты қабықтардың өзгеруі, сезімталдықтың бұзылуы және басқа да белгілер байқалуы ықтимал.

Алайда бұл белгілердің ешқайсысы өздігінен дәрумен тапшылығын нақты анықтауға мүмкіндік бермейді.

Егер пайдалы заттардың жетіспеушілігіне күмән туындаса, төмендегі әрекеттерді бірізді орындаған дұрыс.

Тамақтану ерекшеліктеріңізді бағалаңыз. Күнделікті ас мәзіріңізде қандай өнімдер басым екенін және тағамның белгілі бір топтарын толық алып тастамағаныңызды еске түсіріңіз. Мысалы, жануар тектес өнімдерді мүлде тұтынбайтын адамдар B12 дәруменіне ерекше назар аударуы керек.
Белгілердің қанша уақыттан бері байқалып жүргеніне мән беріңіз. Қарбалас жұмыс аптасынан кейінгі қысқа мерзімді шаршау міндетті түрде зат алмасудың бұзылғанын білдірмейді. Егер әлсіздік, бас айналу немесе басқа да шағымдар ұзақ уақыт сақталса, медициналық көмекке жүгіну қажет.
Дәрігермен кеңесіңіз. Маман белгілерді, бұрын болған ауруларды, қабылданып жүрген дәрілерді және тамақтану ерекшеліктерін бағалайды. Бұл белгілі бір дәруменнің жетіспеушілігіне күмәндануға нақты негіз бар-жоғын анықтауға мүмкіндік береді.
Қажетті тексерулерден өтіңіз. Клиникалық жағдайға байланысты дәрігер жалпы қан талдауын, ферритин, B12 дәрумені, 25(OH)D деңгейін анықтауды немесе басқа зерттеулерді ұсынуы мүмкін. Медициналық көрсетілімдерсіз барлық дәрумендерге бірден талдау тапсыру әдетте қажет емес.
Тағайындалған емдеу тәртібін сақтаңыз. Егер тапшылық расталса, маман тиісті препаратты, оның мөлшерін және қабылдау ұзақтығын анықтайды. Нәтижені тездету үшін таблеткалардың санын өз бетіңізше көбейтуге болмайды.

Мұндай тәсіл адамның жайсыз жағдайының болжамды себебіне емес, нақты анықталған мәселеге әсер етуге көмектеседі. Сонымен қатар уақтылы жүргізілген тексеру арқылы қарапайым полидәрумендік кешендермен емдеуге келмейтін ауруларды анықтауға болады.

Күзде және қыста тамақтанудың алуан түрлі болуына және пайдалы заттардың жеткілікті мөлшерде түсуіне ерекше назар аудару керек, олардың ішінде D дәруменінің маңызы жоғары. Сонымен қатар C, A, E және B тобының дәрумендері ағзаға жыл бойы қажет, ал оларды қосымша қабылдау қажеттілігі тек маусымға емес, адамның жеке денсаулық жағдайына байланысты анықталады. Дәрумен тапшылығының алдын алудың негізі – толыққанды тамақтану, жеткілікті ұйқы, тұрақты физикалық белсенділік және денсаулыққа жауапкершілікпен қарау. Дәрумендік препараттарды тек нақты қажеттілік болғанда және маманның ұсынымына сәйкес қолданған жөн, өйткені өз бетінше емделу мен олардың мөлшерін бақылаусыз арттыру пайдасынан гөрі көбірек зиян келтіруі мүмкін.

🤔Бұл пост қаншалықты пайдалы болды?👇

Бағалау үшін жұлдызшаны басыңыз!