Сәдік Асфендияров туралы 21 қызықты мәліметтер

Адамзат тарихында ғылымға, білімге және қоғамның дамуына зор үлес қосқан тұлғалар аз емес. Солардың қатарында қазақ халқының көрнекті ұлдарының бірі Сәдік Асфендияровтың орны ерекше. Ол дәрігер, ғалым, педагог және мемлекет қайраткері ретінде бірнеше салада елеулі із қалдырды. Оның өмір жолы ірі қоғамдық өзгерістер мен тарихи сынақтарға толы кезеңмен тұспа-тұс келді. Соған қарамастан, ол өзінің білімі мен ұйымдастырушылық қабілетінің арқасында маңызды бастамаларды жүзеге асыра алды. Бүгінде оның есімі Қазақстандағы жетекші медициналық жоғары оқу орындарының бірімен байланысты.

1. Сәдік Асфендияров 1889 жылы Ташкент қаласында дүниеге келген. Оның отбасы сол өңірдегі білімді әрі беделді әулеттердің бірі болған. Болашақ ғалым бала кезінен ғылымға қызығушылық танытып өсті.
2. Оның әкесі Сейітжафар Асфендияров Түркістан өлкесінде жауапты әкімшілік қызметтер атқарған. Мұндай орта жас Сәдіктің дүниетанымының кең қалыптасуына ықпал етті. Отбасындағы тәрбиенің де болашақ қайраткердің тұлға болып қалыптасуында маңызы зор болды.
3. Сәдік жоғары білімді Ресей империясындағы беделді оқу орындарының бірінен алған. Ол Санкт-Петербургтегі Әскери-медициналық академияны тәмамдады. Бұл мекеме сол кезеңдегі ең үздік дәрігерлерді даярлайтын орталықтардың бірі саналған.
4. Жас маман Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан. Әскери қызмет барысында ол жараланған адамдарды емдеу бойынша мол тәжірибе жинақтады. Мұндай жұмыс үлкен жауапкершілік пен батылдықты талап ететін.
5. Революциялық оқиғалардан кейін ол қоғамдық қызметке белсенді араласты. Оның білімі жаңадан қалыптасып жатқан мемлекеттік құрылымдарға қажет болды. Осылайша Асфендияров өңірдегі танымал қайраткерлердің қатарына қосылды.
6. Белгілі тұлға денсаулық сақтау жүйесінде басшылық қызметтер атқарған. Ол халыққа медициналық көмек көрсетуді ұйымдастыру ісіне қатысқан. Әсіресе емдеу мекемелерін дамыту мен мамандар даярлау мәселесіне ерекше көңіл бөлді.
7. Ғалым өмірінің елеулі бөлігін білім беру саласына арнады. Оның пікірінше, білікті мамандарсыз қоғамның өркендеуі мүмкін емес еді. Сондықтан оқу орындарын дамыту басты мақсаттарының біріне айналды.
8. Асфендияров Қазақстандағы жоғары медициналық білім беру жүйесінің негізін қалаушылардың бірі болып саналады. Оның жетекшілігімен отандық дәрігерлерді даярлаудың іргетасы қаланды. Бұл еңбек кейінгі көптеген буын мамандарына ықпал етті.
9. 1931 жылы Алматы қаласында медициналық институт ашылды. Сәдік Асфендияров осы оқу орнының алғашқы ректоры болды. Кейін бұл мекеме елдегі ең ірі жоғары оқу орындарының біріне айналды.
10. Дәрігерлік қызметпен қатар ол тарихи зерттеулермен де белсенді айналысқан. Ғалымды Қазақстанның өткені мен Орталық Азия халықтарының тарихы қызықтырды. Жиналған материалдар кейінгі зерттеушілер үшін құнды дереккөзге айналды.
11. Зерттеуші өлке тарихына арналған бірнеше ғылыми еңбек жазды. Өз жұмыстарында ол құжаттар мен мұрағаттық мәліметтерге сүйенуге тырысқан. Мұндай тәсіл зерттеулердің ғылыми дәлдігін арттырды.
12. Оның ең танымал еңбектерінің бірі Қазақстан тарихына арналған кітап болды. Бұл еңбек ұлттық өткенді жүйелі түрде зерттеу енді ғана қарқын ала бастаған кезеңде жарық көрді. Аталған басылым тарихи ғылымның дамуына елеулі үлес қосты.
13. Асфендияров бірнеше тілді меңгерген. Бұл оған шетелдік әдебиеттермен танысуға және әртүрлі дереккөздермен жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Осындай қабілет зерттеу жұмыстарының аясын кеңейтті.
14. Көрнекті ғалым тек теориялық мәселелермен ғана шектелмеген. Оны халықтың тұрмыс жағдайы мен санитарлық ахуалы да қызықтырған. Сондықтан көптеген бастамалары нақты тәжірибелік маңызға ие болды.
15. Өз қызметінде ол әлемдік медицинаның жетістіктерін жергілікті қажеттіліктермен ұштастыруға тырысты. Мұндай ұстаным белгілі бір өңірлер үшін тиімді шешімдер табуға мүмкіндік берді. Оның көптеген идеялары өз дәуірі үшін өте пайдалы болды.
16. Асфендияров дарынды ұйымдастырушы ретінде де танылған. Замандастары оның адамдарды ортақ мақсат жолында біріктіре алатын қабілетін жоғары бағалаған. Бұл қасиет ауқымды жобаларды табысты жүзеге асыруға көмектесті.
17. Оның өмірі саяси толқуларға толы кезеңмен тұспа-тұс келді. Сол уақытта көптеген зиялы қауым өкілдері күрделі сынақтарға тап болды. Ғалымның тағдыры да дәуірдің қайғылы оқиғаларымен тығыз байланысты болды.
18. 1938 жылы Сәдік Асфендияров саяси қуғын-сүргінге ұшырады. Бұл қайғылы жағдай сол кезеңдегі кең ауқымды саяси науқандардың бір бөлігі еді. Ғылым мен мәдениет саласындағы көптеген көрнекті тұлғалар дәл осындай тағдырды бастан кешірді.
19. Кейінгі жылдары оның есімі толық ақталды. Мемлекет тағылған айыптардың негізсіз болғанын мойындады. Осылайша тарихи әділдік қалпына келтірілді.
20. Бүгінде Сәдік Асфендияровтың есімін С. Д. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті иеленіп отыр. Бұл оқу орны еліміздегі медициналық кадрларды даярлайтын жетекші орталықтардың бірі саналады. Мыңдаған студент оның негізін қалаған дәстүрлерді жалғастырып келеді.
21. Ғалымның мұрасы қазіргі уақытта да зерттеліп жатыр. Оның еңбектері Қазақстандағы ғылым мен білімнің даму тарихын түсінуге көмектеседі. Асфендияровтың өмірбаяны білімге және қоғамға адал қызмет етудің жарқын үлгісі болып қала береді.

Сәдік Асфендияров Қазақстан тарихында терең із қалдырған тұлғалардың қатарына жатады. Ол өзін дәрігер, зерттеуші, педагог және ұйымдастырушы ретінде жан-жақты көрсете білді. Өмір жолындағы ауыр сынақтарға қарамастан, оның есімі нақты жетістіктері мен ғылыми мұрасының арқасында ұмытылған жоқ. Бұл қайраткердің қызметі білімнің, табандылықтың және қоғам алдындағы жауапкершіліктің қаншалықты маңызды екенін дәлелдейді. Сондықтан Сәдік Асфендияровтың тұлғасына деген қызығушылық бүгінгі күні де сақталып келеді.