Жаңа Зеландия туралы 31 қызықты мәліметтер

Әлем картасында географиялық оқшаулануы мен тарихи даму жолы арқылы өзгеше сипат алған мемлекеттер аз емес, алайда олардың ішінде табиғат пен қоғам арасындағы үйлесім ерекше байқалатын аймақтар бар. Мұндай елдерде қоршаған орта тек фон ғана емес, мәдениет пен ойлау жүйесінің ажырамас бөлігіне айналады. Табиғи жағдайлар экономикалық модельге де, күнделікті өмір салтына да тікелей әсер етеді. Осындай кешенді дамудың айқын үлгісі ретінде Жаңа Зеландия жиі аталады, себебі мұнда табиғатқа бейімделу мемлекеттік саясат деңгейіне көтерілген. Сондықтан бұл мемлекет зерттеушілер мен саяхатшылар үшін тұрақты қызығушылық тудырады.

1. Жаңа Зеландия Тынық мұхитының оңтүстік-батыс бөлігінде орналасып, басқа құрлықтардан мыңдаған шақырым қашық жатқандықтан, ұзақ уақыт бойы сыртқы ықпалдан оқшау дамыды. Мұндай географиялық жағдай табиғи жүйелердің дербес қалыптасуына мүмкіндік берді. Соның нәтижесінде ел аумағында тек осы жерде ғана кездесетін өсімдіктер мен жануарлар пайда болды.
2. Мемлекеттің аумағы негізінен Солтүстік және Оңтүстік аралдардан тұрады, әрі бұл екі өңір климаттық жағдайы мен жер бедері жағынан айқын айырмашылықтарға ие. Солтүстік бөлікте жанартаулық белсенділік басым болса, оңтүстікте таулы аймақтар мен мұздықтар кең таралған. Осындай айырмашылықтар аймақтық экономиканың да әртүрлі болуына әсер етті.
3. Адам қоныстанғанға дейін аралдарда ірі жыртқыш сүтқоректілер болмағандықтан, экожүйеде құстар басты орынға шықты. Эволюциялық үдеріс барысында көптеген құс түрлері ұшу қабілетін жоғалтты. Бұл құбылыс әлемдік биологияда сирек кездесетін жағдай ретінде қарастырылады.
4. Киви құсы елдің бейресми нышанына айналды, себебі ол жергілікті табиғаттың нәзіктігі мен қорғалуға мұқтаж екенін айқын көрсетеді. Бұл құс түнгі өмір салтын ұстанып, көру қабілеті әлсіз болғандықтан қауіпке бейім келеді. Сондықтан оны сақтау ұлттық маңызы бар міндетке айналған.
5. Аралдар тектоникалық плиталардың түйіскен жерінде орналасқандықтан, жер сілкінісі мен жанартаулық белсенділік қалыпты құбылыс саналады. Геотермалдық аймақтар табиғи ерекшелік ретінде ғана емес, практикалық мақсатта да пайдаланылады. Осы фактор жаңартылатын энергия көздерінің дамуына жол ашты.
6. Ел климаты мұхиттық ауа массаларының жиі алмасуына байланысты өте құбылмалы келеді. Бір күннің ішінде күннің ашық кезеңі, жауын-шашын және салқын жел қатар байқалуы мүмкін. Мұндай жағдай тұрғындардың бейімделу қабілетіне жоғары талап қояды.
7. Таулы аймақтар ел аумағының едәуір бөлігін алып, терең аңғарлар мен биік жоталардан тұратын күрделі рельеф қалыптастырды. Бұл ерекшелік экстремалды спорт түрлерінің дамуына қолайлы жағдай жасады. Сонымен қатар таулар жауын-шашынның таралуына ықпал етеді.
8. Оңтүстік аралдағы мұздықтар теңіз деңгейіне салыстырмалы түрде жақын орналасқан, бұл климат пен географиялық ендіктің үйлесімімен түсіндіріледі. Осындай жағдай оларды жаһандық жылынуға сезімтал етеді. Мұздықтарды бақылау климаттық өзгерістерді зерттеуде маңызды рөл атқарады.
9. Маори халқы аралдарға еуропалықтардан әлдеқайда бұрын қоныстанып, табиғатпен үйлескен мәдени жүйе қалыптастырды. Олардың тілі, мифологиясы және салт-дәстүрі тарихи қысымға қарамастан сақталып қалды. Қазіргі таңда бұл мұра ұлттық бірегейліктің негізі ретінде мойындалған.
10. Вайтанги шарты маори мен британ тәжінің арасындағы қатынастарды реттеген негізгі құжат ретінде тарихта қалды. Оның мазмұны мен түсіндірмесі бүгінге дейін қоғамдық пікірталас тудырады. Бұл жағдай өткеннің қазіргі саясатқа әсерін көрсетеді.
11. Жаңа Зеландия әйелдерге сайлау құқығын алғаш берген мемлекет ретінде тарихта ерекше орын алады. Бұл қадам азаматтық теңдік қағидаларын нығайтты. Елдің прогрессивті имиджі халықаралық деңгейде қалыптасты.
12. Экономикалық дамудың алғашқы кезеңдерінде ауыл шаруашылығы негізгі тірекке айналды. Табиғи жайылымдар мал өсіруге қолайлы жағдай туғызды. Бүгінде де аграрлық сектор экспортта маңызды орын алады.
13. Қой санының тұрғындар санынан бірнеше есе көп болуы ұзақ жылдар бойы тұрақты статистикалық көрсеткіш болып келеді. Бұл дерек елдің шаруашылық бағытын айқын сипаттайды. Сонымен қатар ол мәдени тұрғыда бейресми символға айналған.
14. Қоршаған ортаны қорғау мемлекеттік саясаттың өзегіне айналып, ұзақ мерзімді жоспарлармен бекітілген. Экологиялық талаптар заң деңгейінде қатаң реттеледі. Мұндай ұстаным қоғамның жауапкершілігін арттырады.
15. Ұлттық парктер ел аумағының қомақты бөлігін қамтып, ерекше қорғауға алынған. Бұл аумақтар табиғи ландшафтарды бастапқы қалпында сақтауға мүмкіндік береді. Сонымен бірге ғылыми зерттеулер үшін база қызметін атқарады.
16. Туризм экономикаға елеулі табыс әкелгенімен, сала қатаң бақылаумен дамиды. Негізгі мақсат экожүйелерге түсетін жүктемені шектеу болып табылады. Осы тәсіл ұзақ мерзімді тұрақтылықты қамтамасыз етеді.
17. Жағалау сызығының әркелкілігі ел өміріне үлкен әсер етті. Құзды жартастар, құмды жағажайлар және фьордтар бір аумақта тоғысқан. Мұндай жағдай теңіз кәсіпшілігінің дамуына негіз қалады.
18. Теңіз өнімдері жергілікті ас мәзірінде маңызды орын алады, себебі мұхит ресурстары мол. Тағам дайындау дәстүрлері маори және еуропалық ықпалдың тоғысуы арқылы қалыптасты. Нәтижесінде ерекше гастрономиялық мәдениет пайда болды.
19. Кинематография саласы ірі халықаралық жобалардан кейін қарқынды дамыды. Табиғи көріністер әлемдік аудиторияға кеңінен танылды. Бұл туризм ағынының өсуіне әсер етті.
20. Қалалық жоспарлау экологиялық тепе-теңдікке бағытталған. Қоғамдық көлік пен велосипед инфрақұрылымы белсенді дамуда. Осындай шешімдер қоршаған ортаға зиянды азайтады.
21. Білім беру жүйесі тәжірибелік дағдылар мен сыни ойлауға басымдық береді. Университеттер халықаралық серіктестікке ашық. Бұл түлектердің бәсекеге қабілеттілігін арттырады.
22. Әлеуметтік саясат жұмыс пен жеке өмір арасындағы тепе-теңдікті сақтауға бағытталған. Икемді жұмыс кестелері кең таралған. Мұндай тәсіл өмір сапасын жақсартады.
23. Ел тұрғындары сабырлы мінезімен және әлеуметтік тұрақтылығымен ерекшеленеді. Қоғамдық сенім деңгейі жоғары. Бұл фактор әлеуметтік байланыстарды нығайтады.
24. Спорт мәдени өмірдің маңызды бөлігі саналады. Регби ұлттық бірлік нышанына айналған. Командалық рух тәрбиенің бір элементі ретінде қарастырылады.
25. Сәулет өнерінде заманауи технологиялар мен отарлық кезең белгілері қатар кездеседі. Мұндай үйлесім тарихи сабақтастықты көрсетеді. Қала құрылысы функционалдылыққа негізделген.
26. Көші-қон саясаты білікті мамандарды тартуға бағытталған. Бұл демографиялық шектеулерді өтеуге көмектеседі. Сонымен бірге халық саны қатаң бақыланады.
27. Ішкі саяси жүйе тұрақтылық пен ашықтыққа негізделген. Мемлекеттік институттарға деген сенім жоғары деңгейде сақталған. Сыбайлас жемқорлық көрсеткіштері төмен.
28. Энергетика саласында жаңартылатын көздер басымдыққа ие. Су және геотермалдық станциялар кеңінен қолданылады. Бұл шешім экологиялық тиімділікті арттырды.
29. Жағалаудағы теңіз фаунасы байлығымен ерекшеленеді. Киттер мен дельфиндерді бақылау туристік қызметке айналған. Сонымен қатар қатаң қорғау ережелері сақталады.
30. Ел өмір сапасы бойынша халықаралық рейтингтерде жоғары орын алады. Бағалау кезінде қауіпсіздік, экология және әлеуметтік қамсыздандыру ескеріледі. Бұл көрсеткіштер жүйелі дамуды дәлелдейді.
31. Жаңа Зеландия табиғат, мәдениет және саясат арасындағы тепе-теңдікті сақтай алған қоғамның үлгісі болып саналады. Мұндай модель ұзақ уақыт бойы қалыптасты. Ол мемлекетті жаһандық сын-қатерлерге төзімді етеді.

Жаңа Зеландия тәжірибесі географиялық оқшауланудың кемшілік емес, артықшылыққа айнала алатынын көрсетеді. Табиғатқа құрмет пен тарихи сананы сақтау тұрақты дамудың негізін құрайды. Әлеуметтік тұрақтылық жауапты басқарумен тығыз байланысты. Сондықтан бұл елдің даму жолы әлемдік деңгейде қызығушылық тудыра береді.